Tìm hiểu tác giả tác phẩm
Tác giả Nguyễn Trí Huân
- Năm sinh: 1947
- Quê quán: Nam Định.
- Sự nghiệp: Là nhà văn, nhà báo, từng là chiến sĩ thuộc Sư đoàn 3 Sao Vàng trong kháng chiến chống Mỹ.
- Phong cách sáng tác:
- Viết nhiều về đề tài chiến tranh và hậu chiến.
- Văn ông có giọng điệu trầm lắng, suy tư, không sa vào bi lụy mà luôn hướng đến tinh thần nhân văn, sự thức tỉnh lương tri con người sau những năm tháng chiến tranh khốc liệt.
- Một số tác phẩm tiêu biểu:
Chim én bay, Năm người trở về, Dấu chân người lính trẻ, Đất trắng, Mảnh đất lắm người nhiều ma (viết chung)…
Tác phẩm “Chim én bay”
- Thể loại: Tiểu thuyết.
- Năm sáng tác: 1988.
- Hoàn cảnh sáng tác: Sau khi đất nước thống nhất, tác giả viết để nhìn lại chiến tranh từ góc độ nhân sinh – đạo đức – tâm lý con người.
- Đề tài: Chiến tranh cách mạng và thân phận con người trong – sau chiến tranh.
- Nhân vật trung tâm: Quy (tên thường gọi là Tư) – cô gái “Biệt đội Chim én”, mang trong mình nỗi đau và lòng căm thù, nhưng cũng ẩn chứa lòng nhân hậu sâu xa.
- Giá trị nội dung:
- Thể hiện bi kịch tâm hồn con người trong chiến tranh, khi lòng căm thù và tình thương song hành, giằng xé.
- Khẳng định sức mạnh của lòng nhân ái, thiên lương – điều khiến con người vẫn còn là con người giữa bão tố chiến tranh.
- Giá trị nghệ thuật:
- Nghệ thuật trần thuật xen hồi ức – hiện tại độc đáo.
- Miêu tả tâm lý tinh tế, chân thực.
- Giọng văn giàu chất trữ tình và nhân văn sâu sắc.
Đọc hiểu bài Chin én bay
Tóm tắt tiểu thuyết Chim én bay: Quy là cô gái sinh ra trong một gia đình có anh, chị và cha đều bị giết hại bởi tên ác ôn giám Tuân. Nỗi đau đớn và căm thù khiến chị gia nhập “Biệt đội Chim én” để trả thù từ năm mười một tuổi. Trong những tháng ngày ở đội “Chim én”, chị đã được giao nhiệm vụ giết giám Tuân nhưng không thành. Sau đó, chị bị hắn trả thù hèn hạ nhưng cuối cùng chị đã hạ gục hắn và bao nhiêu tên ác ôn khác. Hòa bình lập lại, dù đớn đau, mất mát nhưng Quy có ý định đến nhà những tên ác ôn chị đã giết năm xưa để xem vợ con chúng sống ra sao. Đó cũng chính là quá trình thức dậy những năm tháng khốc liệt. Tác phẩm là dòng hồi ức đan xen, đồng hiện trong tâm hồn nhân vật Quy…Đoạn trích trên là tình huống Quy (tên thường gọi là Tư) được giao nhiệm vụ giết tên giám Tuân trong thời gian đầu gia nhập đội “Chim én”.
[…] Chỉ còn vài phút nữa, chị sẽ trút tất cả nỗi căm uất của mình vào nó. Sau đấy chị có thể sẽ bị bắt, bị giết. Nhưng điều đó không cần thiết nữa. Miễn là chị đã trả thù được cho cha, anh Dương, cho chị Hảo. Người chị thoắt nóng rực lên, ngực và thái dương đập dồn dập như trống thúc. Có tiếng rít ken két của cánh cửa sắt. Tiếng xích va loảng xoảng vào song cửa. Chị vợ thằng giám Tuân ra trước, trông vẫn phờ phạc và ủ rũ như mọi bữa. Tay chị ta xách một chiếc giỏ, thấy thò lên mấy thẻ nhang và một cái cổ chai, giống y sì cái chai thằng dân vệ vừa bỏ trong quán nước. Thằng giám Tuân bước ra sau. Hình như nó còn quay lại loay hoay làm việc gì đó giữa hai khe cổng; chị cúi xuống, chộp rất nhanh lấy khẩu súng giơ lên khi cái thân người thằng giám Tuân vừa hiện ra trọn vẹn bên ngoài cánh cổng sắt. Nhưng chị vẫn sững sờ vì trên tay thằng Tuân đang bồng đứa con út của nó. Một thằng bé hết sức kháu khỉnh. Chị lúng túng, ngón tay trỏ như cứng lại không sao siết được vào vòng cò. Nếu như lúc đó, chị cứ nhắm mắt nổ súng thì có thể đã chấm dứt được bao nhiêu đau đớn trong cuộc đời của chị. Nhưng chị sẽ bị giày vò, sẽ không thể yên ổn khi nghĩ tới thằng bé. Nó không hề có tội, tại sao chị lại nhằm bắn vào nó? Cái khoảnh khắc trớ trêu, không lường trước ấy đã dắt theo bao nỗi bất hạnh mà cho đến giờ chị vẫn phải chịu một cách cay đắng.
Theo sau thằng giám Tuân là hai đứa nhỏ, suýt soát tuổi nhau. Chúng vừa lách ra cửa vừa tranh cãi một chuyện gì đấy. Chị vẫn đứng ở tư thế cũ, trân trối nhìn thằng nhỏ, bàn tay cầm súng chùng hẳn xuống. Chị vợ thằng giám Tuân nhìn thấy chị trước. Chị ta há hốc miệng rồi kêu rú lên. Nghe tiếng kêu của vợ, thằng Tuân đang loay hoay với ổ khoá vội day mặt lại, ngơ ngác dòm khẩu súng trên tay chị. Khuôn mặt nó thoắt đổ chàm. Nó lập cập xô cánh cửa, ôm chặt lấy thằng nhỏ, ngã lăn vào trong sân, còn chị thì vẫn đứng ngây ra, bất động như một cây cọc đã bị đóng sâu xuống đất.
– Chạy đi, chạy đi!
Chị vợ thằng giám Tuân chợt hét lên. Như sực tỉnh, chị hốt hoảng nhét khẩu K.54 vào bụng, chạy nhào vô trong xóm. Tai chị ù đặc, như vẫn chưa hiểu chuyện gì đã xảy ra đối với mình. Đến ruộng mì đầu tiên, chị dừng lại khi thấy Thêm đứng chờ ở một bờ thổ.
– Sao vậy Tư, súng nghẹt à?
Chị lắc đầu, thở hổn hển. Cả hai cùng chạy lao vào bãi mì vì đã nghe tiếng chó sủa và tiếng chân chạy rầm rập trong ấp. Chị chạy gằn theo Thêm, ruột muốn dứt ra từng khúc. Chị thấy lạ vì tại sao chị vợ thằng giám Tuân lại giục chị chạy mà không la hét kêu bọn dân vệ tới bắt chị. Cái tiếng thét “Chạy đi” ấy cứ vang lên mãi, day dứt, nhức nhối trong đầu chị. Khi đã tới vùng an toàn, Thêm dừng lại chờ. Chị ngồi vật xuống bờ cỏ nói tiếng được, tiếng mất:
– Nó bế thằng nhỏ … không bắn được![…]
(Nguyễn Trí Huân, trích tiểu thuyết Chim én bay, NXB Hội nhà văn, 1988, tr 101,102)
Chú thích
Nguyễn Trí Huân là nhà báo, nhà văn chiến trận, là “thành viên” của Sư đoàn 3 Sao Vàng anh hùng. Sáng tác của ông bày tỏ, thể hiện sự day dứt, niềm cảm thông với thân phận, số phận của con người sau cuộc chiến khốc liệt đã qua, do vậy đã tạo được những trang văn thấm đẫm tinh thần nhân văn. “Chim én bay” là tiểu thuyết tiêu biểu của Nguyễn Trí Huân.
Thực hiện các yêu cầu sau:
Câu 1. Xác định ngôi kể của đoạn trích.
Câu 2. Chỉ ra hình ảnh được so sánh với nhân vật Quy, khi chị nhìn thấy giám Tuân lập cập xô cánh cửa, ôm chặt lấy thằng nhỏ, ngã lăn vào trong sân.
Câu 3. Nêu sự thay đổi tâm trạng của nhân vật Quy trong đoạn trích.
Câu 4. Nhận xét một phẩm chất của nhân vật Quy được thể hiện trong đoạn trích.
Câu 5. Qua dòng hồi ức của nhân vật Quy, anh/ chị hãy nêu suy nghĩ về một triết lí nhân sinh được rút ra từ văn bản (Viết khoảng từ 5 đến 7 dòng).
Hướng dẫn giải chi tiết
Câu 1.
Ngôi kể: ngôi thứ 3
Câu 2.
Hình ảnh được so sánh với nhân vật Quy, khi chị nhìn thấy giám Tuân lập cập xô cánh cửa, ôm chặt lấy thằng nhỏ, ngã lăn vào trong sân: một cây cọc đã bị đóng sâu xuống đất.
Câu 3.
Sự thay đổi của nhân vật Tư được thể hiện trong đoạn trích:
– Lúc đầu: Căm uất và quyết tâm trả thù, căng thẳng hồi hộp trước giờ nổ súng
– Khi thấy giám Tuân bế đứa bé trên tay: sững sờ, bối rối, giằng xé nội tâm giữa việc bắn hay không bắn
– Khi nghe vợ giám Tuấn hô “chạy đi”: Hốt hoảng chạy vô trong xóm.
– Day dứt, nhức nhối khi nghĩ đến hành động của vợ giám Tuân.
Câu 4.
Nhận xét một phẩm chất của nhân vật Quy:
– Chỉ ra được một phẩm chất nổi bật của nhân vật Quy: nhân ái, dũng cảm
– Nhận xét về phẩm chất nổi bật đã chỉ ra:
+ Góp phần hoàn thiện vẻ đẹp của hình tượng nhân vật
+ Tác động mạnh mẽ đến nhận thức và tình cảm của người đọc
Câu 5.
Nêu suy nghĩ của anh/chị về một triết lí nhân sinh được rút ra từ văn bản.
– Nêu ngắn gọn dòng hồi ức của nhân vật Quy
– HS phát hiện ra triết lý nhân sinh và nêu suy nghĩ
Gợi ý:
+ Lòng nhân ái có thể xuất hiện trong tình huống bất ngờ nhất, điều đó chứng tỏ bản chất tốt đẹp, thiên lương của con người luôn tồn tại cho dù hoàn cảnh có khắc nghiệt như thế nào.
+Tâm lý con người là vô cùng phức tạp: không phải lúc nào con người cũng có thể hành động theo lí trí.
…
CÁC CÂU HỎI MỞ RỘNG TỪ TÁC PHẨM
Câu hỏi về nội dung – tư duy – cảm nhận
Câu 1. Phân tích tình huống truyện trong đoạn trích và cho biết tình huống ấy có vai trò như thế nào trong việc thể hiện chủ đề tác phẩm?
Câu 2. Anh/chị hãy phân tích diễn biến tâm lý của nhân vật Quy trong khoảnh khắc giơ súng và nhận ra giám Tuân đang bế con.
Câu 3. Từ hành động của người vợ giám Tuân (“Chạy đi!”), anh/chị cảm nhận được điều gì về tình người trong chiến tranh?
Câu 4. Qua hình tượng nhân vật Quy, tác giả gửi gắm thông điệp gì về con người sau chiến tranh?
Câu 5. Phân tích ý nghĩa của chi tiết “chị vẫn đứng ngây ra, bất động như một cây cọc đã bị đóng sâu xuống đất”.
Câu hỏi liên hệ – vận dụng
Câu 1. Qua đoạn trích, anh/chị rút ra được bài học gì về cách con người nên đối diện với hận thù và mất mát?
Câu 2. Hãy liên hệ với một nhân vật khác trong văn học Việt Nam mà anh/chị cho rằng cũng giàu lòng nhân ái như Quy.
Câu 3. Nếu ở trong hoàn cảnh của Quy, anh/chị sẽ lựa chọn hành động thế nào? Vì sao?
Câu 4. Từ câu chuyện của Quy, hãy nêu suy nghĩ của anh/chị về ý nghĩa của tha thứ trong cuộc sống hôm nay.
Câu 5. Hãy liên hệ hình ảnh “Chim én bay” với biểu tượng cho khát vọng hòa bình, nhân ái của con người Việt Nam.
Câu hỏi trắc nghiệm khách quan
Câu 1. Tác giả của tiểu thuyết Chim én bay là ai?
A. Nguyễn Minh Châu
B. Nguyễn Trí Huân
C. Chu Lai
D. Bảo Ninh
Đáp án: B
Câu 2. Nhân vật trung tâm trong đoạn trích là ai?
A. Thêm
B. Giám Tuân
C. Quy (Tư)
D. Vợ giám Tuân
Đáp án: C
Câu 3. Trong đoạn trích, hình ảnh nào được dùng để so sánh với nhân vật Quy?
A. Một ngọn lửa đang bùng cháy
B. Một cây cọc bị đóng sâu xuống đất
C. Một cánh chim én lạc bầy
D. Một cơn bão nổi lên giữa trời
Đáp án: B
Câu 4. Lý do khiến Quy không thể bóp cò súng là gì?
A. Súng bị kẹt
B. Cô bị phát hiện
C. Thấy giám Tuân bế con nhỏ
D. Cảm thấy sợ hãi
Đáp án: C
Câu 5. Chi tiết “tiếng thét ‘Chạy đi!’ của vợ giám Tuân” thể hiện điều gì?
A. Sự sợ hãi của kẻ thù
B. Tình thương và lòng trắc ẩn giữa con người
C. Sự cảnh báo nguy hiểm
D. Lòng hối hận muộn màng
Đáp án: B
Author and Work Information
Author: Nguyễn Trí Huân
Year of birth: 1947
Hometown: Nam Định.
Career: A writer and journalist, formerly a soldier of the heroic 3rd Sao Vàng Division during the resistance war against America.
Writing style:
- He wrote extensively on the themes of war and postwar life.
- His prose carries a contemplative, subdued tone — never falling into melodrama but always directed toward humanism and the awakening of human conscience after the cruel years of war.
Some notable works:
Chim én bay (The Swallows Fly), Năm người trở về (Five Returned), Dấu chân người lính trẻ (Footprints of a Young Soldier), Đất trắng (White Land), Mảnh đất lắm người nhiều ma (The Land of Many People and Many Ghosts) (co-authored)…
Work: “Chim én bay” (The Swallows Fly)
Genre: Novel.
Year of publication: 1988.
Context of creation: After national reunification, the author wrote this novel to reflect on war from a humanistic – ethical – psychological perspective.
Theme: Revolutionary war and the human condition during and after the war.
Central character: Quy (commonly called Tư) – a girl of the “Swallow Squad,” carrying within her both deep hatred and profound compassion.
Content value:
- Depicts the spiritual tragedy of humans in war, where hatred and compassion coexist and tear at the soul.
- Affirms the power of kindness and conscience — that which keeps humanity alive amid the storms of war.
Artistic value:
- Unique narrative technique alternating between memory and present time.
- Subtle and realistic psychological description.
- A tone rich in lyricism and profound humanism.
Reading comprehension: The Swallows Fly
Summary of the novel The Swallows Fly:
Quy is a girl born into a family where her father, brother, and sister were all killed by the cruel district chief Tuân. Grief and hatred drove her to join the “Swallow Squad” at the age of eleven to take revenge. During her time in the squad, she was assigned to kill Tuân but failed. Later, she was brutally avenged by him but ultimately managed to defeat him and many other villains.
When peace returned, despite her pain and losses, Quy intended to visit the homes of those men she had killed to see how their wives and children lived. That was the awakening process of the harsh years. The work presents a stream of intertwined memories and realities within Quy’s soul… The excerpt below depicts the situation when Quy (nicknamed Tư) was assigned to assassinate Tuân early in her time with the “Swallow Squad.”
[…] Only a few more minutes, and she would unleash all her hatred upon him. After that, she might be captured, even killed. But that no longer mattered. As long as she could avenge her father, her brother Dương, and her sister Hảo.
Her body suddenly burned hot, her chest and temples throbbing like a war drum. There was the creak of an iron door, the clanking of chains against the bars. Tuân’s wife came out first, looking just as pale and worn as usual. She carried a basket with some incense sticks and the neck of a bottle sticking out, exactly like the bottle the militia man had just dropped off at the teahouse. Tuân stepped out behind her. It seemed he turned back to fumble with something between the gate bars; Quy bent down quickly, seized the gun, and raised it just as Tuân’s body appeared fully outside the iron gate. But she froze — in Tuân’s arms was his youngest child, an adorable little boy.
She faltered; her index finger stiffened, unable to pull the trigger. Had she closed her eyes and fired, all her pain could have ended. But she would be tormented, never at peace thinking of that child. He was innocent — why should she aim at him?
That fateful, unforeseen moment dragged behind it so many bitter misfortunes she still had to bear to this day.
Behind Tuân followed two other children, about the same age, squabbling over something as they slipped through the gate. Quy still stood frozen, staring blankly at the little boy, her hand with the gun drooping. Tuân’s wife saw her first. She gasped and screamed. Hearing his wife’s scream, Tuân — fumbling with the lock — turned around, bewildered at the gun in Quy’s hands. His face darkened instantly. He clumsily shoved the gate closed, clutching the boy tightly, collapsing into the yard, while Quy stood motionless — as still as a stake driven deep into the ground.
“Run! Run!”
Tuân’s wife suddenly shouted.
Startled awake, Quy hastily tucked the K.54 into her waistband and ran headlong into the hamlet. Her ears buzzed, her mind blank, unable to comprehend what had just happened. At the first cassava field, she stopped when she saw Thêm waiting by a dirt ridge.
“What happened, Tư, the gun jammed?”
She shook her head, panting. The two dashed through the cassava field as dogs barked and footsteps thundered in the village. Quy ran after Thêm, her insides twisting painfully.
She wondered why Tuân’s wife had urged her to run instead of screaming for the militia to catch her. That shout — “Run!” — kept echoing, haunting, and aching in her mind.
When they reached a safe zone, Thêm stopped. Quy collapsed onto the grass, gasping, “He was holding the baby… couldn’t shoot!”
(Nguyễn Trí Huân, excerpt from the novel “Chim én bay,” Writers’ Association Publishing House, 1988, pp. 101–102)
Notes:
Nguyễn Trí Huân is a journalist and war writer, a “member” of the heroic 3rd Sao Vàng Division. His works express deep compassion and empathy toward human fates after the fierce war, creating pages imbued with profound humanism. The Swallows Fly is one of Nguyễn Trí Huân’s most representative novels.
Detailed Answer Key
Question 1.
Narrative point of view: Third-person perspective.
Question 2.
The image compared to Quy when she saw Tuân clumsily slam the gate and fall while holding the child: a stake driven deep into the ground.
Question 3.
The changes in Quy’s emotions in the passage:
- At first: Furious and determined for revenge, tense and anxious before shooting.
- When seeing Tuân holding his child: Shocked, confused, internally torn between shooting or not.
- Upon hearing Tuân’s wife cry “Run!”: Panicked, fleeing into the village.
- Afterward: Tormented, haunted by the wife’s action and voice.
Question 4.
Comment on one quality of Quy’s character:
- Highlighted quality: Compassion and courage.
- Evaluation:
- Completes the beauty of the character’s image.
- Deeply affects readers’ awareness and emotions.
Question 5.
Your thoughts on a life philosophy drawn from the text:
- Brief recap of Quy’s memory stream.
- Philosophical insight and reflection:
- Compassion may appear in the most unexpected moments, proving that human goodness and conscience persist even in the harshest circumstances.
- Human psychology is complex — one cannot always act purely according to reason.
Extended Questions from the Work
Questions on Content – Thinking – Interpretation
Question 1. Analyze the story situation in the excerpt and explain its role in expressing the novel’s theme.
Question 2. Analyze the psychological development of Quy at the moment she raises the gun and realizes Tuân is holding his child.
Question 3. From the act of Tuân’s wife shouting “Run!”, what do you perceive about humanity in wartime?
Question 4. Through Quy’s image, what message does the author convey about humans after war?
Question 5. Analyze the significance of the detail “she stood motionless, like a stake driven deep into the ground.”
Questions on Connection – Application
Question 1. From the excerpt, what lesson do you draw about how people should face hatred and loss?
Question 2. Connect with another Vietnamese literary character you think is as compassionate as Quy.
Question 3. If you were in Quy’s situation, what would you do? Why?
Question 4. From Quy’s story, express your thoughts on the value of forgiveness in today’s life.
Question 5. Connect the image “The Swallows Fly” with the symbol of human compassion and the aspiration for peace of the Vietnamese people.
Multiple-Choice Questions
Question 1. Who is the author of the novel The Swallows Fly?
A. Nguyễn Minh Châu
B. Nguyễn Trí Huân
C. Chu Lai
D. Bảo Ninh
→ Correct answer: B
Question 2. Who is the central character in the excerpt?
A. Thêm
B. Giám Tuân
C. Quy (Tư)
D. Tuân’s wife
→ Correct answer: C
Question 3. In the excerpt, which image is used to compare to Quy?
A. A blazing flame
B. A stake driven deep into the ground
C. A swallow lost from its flock
D. A storm rising in the sky
→ Correct answer: B
Question 4. What was the reason Quy could not pull the trigger?
A. The gun jammed
B. She was discovered
C. She saw Tuân holding his young child
D. She felt afraid
→ Correct answer: C
Question 5. The detail “the cry ‘Run!’ from Tuân’s wife” expresses what?
A. The fear of the enemy
B. Compassion and human sympathy amid war
C. A warning of danger
D. Late remorse
→ Correct answer: B
