Tìm hiểu tác giả tác phẩm
Tác giả: Bà Huyện Thanh Quan
- Bà Huyện Thanh Quan (tên thật: Nguyễn Thị Hinh), sống vào đầu thế kỉ XIX, thời Nguyễn.
- Quê quán: Nghi Tàm (nay thuộc Hà Nội).
- Bà từng giữ chức Cung trung giáo tập, dạy học trong cung.
- Thơ của bà mang những đặc điểm nổi bật:
- Giọng thơ trang nhã, trầm lắng
- Đậm chất bác học, hoài cổ
- Thường thể hiện nỗi buồn thân phận, nỗi nhớ quê hương, nỗi cô đơn của người phụ nữ trí thức trong xã hội phong kiến
- Bà là một trong số ít nữ thi sĩ tiêu biểu của văn học trung đại Việt Nam.
Tác phẩm: Chiều hôm nhớ nhà
- Thể thơ: Thất ngôn bát cú Đường luật
- Viết bằng: chữ Nôm
- Hoàn cảnh sáng tác: Trong những chuyến đi xa, khi tác giả rời quê hương để nhận chức hoặc trên đường thiên lý.
- Nội dung:
- Bức tranh cảnh chiều nơi đất khách: bảng lảng hoàng hôn, âm thanh thưa thớt, con người lặng lẽ trở về.
- Qua cảnh chiều, nhà thơ bộc lộ nỗi buồn ngậm ngùi, cô đơn và nhớ quê da diết.
- Giá trị:
- Nghệ thuật tả cảnh ngụ tình đặc sắc.
- Ngôn ngữ chọn lọc, nhiều từ Hán Việt, tạo giọng điệu hoài cổ, trang nghiêm.
- Thể hiện tình yêu quê hương thầm lặng nhưng sâu nặng.
Đọc hiểu bài Chiều hôm nhớ nhà
CHIỀU HÔM NHỚ NHÀ
Chiều trời bảng lảng bóng hoàng hôn,
Tiếng ốc xa đưa lẩn trống đồn.
Gác mái, ngư ông về viễn phố,
Gõ sừng, mục tử lại cô thôn.
Ngàn mai gió cuốn chim bay mỏi,
Dặm liễu sương sa khách bước dồn.
Kẻ chốn trang đài, người lữ thứ,
Lấy ai mà kể nỗi hàn ôn?
( Bà Huyện Thanh Quan)
Câu 1: Bài thơ được viết theo thể thơ nào?
A.Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật
B. Thất ngôn bát cú Đường luật
C. Ngũ ngôn
D. Lục bát
Câu 2: Bài thơ được gieo vần gì?
A.Vần lưng
B. Vần chân
C. Vần liền
D. Vần cách
Câu 3: Tâm trạng của nhân vật trữ tình trong bài thơ là gì?
A.Vui mừng, phấn khởi
B. Xót xa, sầu tủi
C. Buồn, ngậm ngùi
D. Cả ba phương án trên
Câu 4: Bài thơ sử dụng phương thức biểu đạt nào?
A.Nghị luận kết hợp biểu cảm
B. Biểu cảm kết hợp tự sự
C. Miêu tả kết hợp tự sự
D. Biểu cảm kết hợp miêu tả
Câu 5: Nội dung của bài thơ là gì?
A. Tâm trạng buồn lê thê, một niềm sầu thương tê tái của người lữ khách đi xa nhớ nhà, nhớ quê hương da diết.
B. Tâm trạng hân hoan, vui sướng khi nhớ về quê nhà
C. Nhớ tiếc một thời vàng son của Thăng Long cũng là trở về cội nguồn của dân tộc, tự hào về sức sống và nền văn hiến Đại Việt
D. Hoài niệm về những tàn dư thủa trước
Câu 6: Nhận định nào sau đây đúng nhất về thơ của Bà Huyện Thanh Quan?
A.Trang nhã, đậm chất bác học và thấm đẫm niềm hoài cổ.
B.Trẻ trung, mạnh mẽ đầy hơi thở dân gian.
C. Ngôn ngữ bình dị, gần với lời ăn tiếng nói hàng ngày.
D.Trang nhã, đậm chất bác học.
Câu 7: Em có nhận xét gì về nghệ thuật đặc sắc của bài thơ Chiều hôm nhớ nhà?
A. Kết cấu bài thơ phù hợp với tâm trạng chủ thể trữ tình
B. Thủ pháp nghệ thuật phóng đại được sử dụng hiệu quả
C. Lời thơ trang nhã, sử dựng nhiều từ Hán Việt, giọng thơ man mác, hoài cổ
D. Ngôn ngữ thơ Nôm bình dị, hình ảnh gợi cảm, giàu màu sắc, nghệ thuật tả cảnh ngụ tình đặc sắc
Câu 8: Căn cứ vào nội dung bài thơ cho thấy rõ nhất điều gì ở nhân vật trữ tình?
A. Lòng tự trọng
B. Yêu nhà, yêu quê hương
C. Sự hoài cổ
D. Cả ba ý trên
Câu 9: Nêu tác dụng của biện pháp tu từ đảo ngữ trong các câu thơ sau:
Gác mái, ngư ông về viễn phố,
Gõ sừng, mục tử lại cô thôn.
Câu10: Từ nội dung của bài thơ, em hãy nêu rõ vai trò của quê hương đối với mỗi người. (Trả lời khoảng 5-7 dòng)
Hướng dẫn giải chi tiết
| 1 | B |
| 2 | B |
| 3 | C |
| 4 | D |
| 5 | A |
| 6 | A |
| 7 | C |
| 8 | B |
| 9 | – Mức tối đa:HS chỉ rõ và nêu được tác dụng của biện pháp tu từ đảo ngữ : Động từ “gác mái” biểu đạt một tâm thế nhàn của ngư ông đang sống ở miền quê, đã thoát vòng danh lợi: Đảo vị ngữ “ Gác mái” càng nhấn mạnh sự nghỉ ngơi thư thái của ngư ông. “ Gõ sừng” cũng được đảo ra phía trước để nhấn mạnh cử động của mục tử ( người chăn trâu ) nhưng là cử động trở về, nghỉ ngơi . Tóm lại, hai câu thực đã thể hiện một cách tài hoa chủ đề “ chiều hôm nhớ nhà”=> tạo nên không khí tĩnh lặng, cảnh chiều thêm tĩnh mịch và ẩn chứa một nỗi niềm man mác, bâng khuâng của lòng người
– Mức chưa tối đa: GV căn cứ vào bài làm của HS để cho điểm phù hợp. – Mức chưa đạt: HS không có câu trả lời hoặc trả lời sai hoàn toàn. |
| 10 | – Mức tối đa:
HS đọc kĩ bài thơ và nêu được vai trò của quê hương đối với mỗi người .Ví dụ: – Quê hương chính là nơi chôn nhau cắt rốn của ta, là nơi nuôi ta lớn lên với biết bao kỉ niệm chẳng thể phai nhòa. – Quê hương dạy ta biết lớn khôn và trưởng thành . Quê hương cho ta những năm tháng tuổi thơ tuyệt vời mà suốt hành hình trình trưởng thành ta không bao giờ tìm lại được. – Quê hương ấy, những con người quen thuộc ấy sẽ theo dấu chân ta trên suốt quãng đời của mình … – Mức chưa tối đa: GV căn cứ vào bài làm của HS để cho điểm phù hợp. – Mức chưa đạt: HS không có câu trả lời hoặc trả lời sai hoàn toàn. |
Các câu hỏi mở rộng từ tác phẩm
A. Câu hỏi về nội dung – tư duy – cảm nhận (5 câu)
- Phân tích bức tranh chiều hôm trong bài thơ để làm rõ không khí và màu sắc chủ đạo.
- Em hãy chỉ ra những hình ảnh cho thấy sự chuyển động chậm, tĩnh của cảnh vật lúc hoàng hôn.
- Hai câu thơ cuối thể hiện nỗi cô đơn của nhân vật trữ tình như thế nào?
- Nhận xét về mối quan hệ giữa cảnh chiều và tâm trạng nhớ nhà trong bài thơ.
- Theo em, vì sao nỗi nhớ nhà trong thơ Bà Huyện Thanh Quan thường mang sắc thái buồn sâu lắng?
B. Câu hỏi liên hệ – vận dụng (5 câu)
- So sánh nỗi nhớ quê trong Chiều hôm nhớ nhà với nỗi nhớ quê trong Hồi hương ngẫu thư của Hạ Tri Chương.
- Từ bài thơ, em hãy liên hệ đến tâm trạng của con người khi sống xa quê trong xã hội hiện đại.
- Theo em, hoàng hôn có ý nghĩa như thế nào trong việc gợi cảm xúc nhớ nhà của con người?
- Nếu đặt mình vào hoàn cảnh của nhân vật trữ tình, em sẽ có suy nghĩ gì khi đứng giữa cảnh chiều nơi đất khách?
- Bài thơ giúp em nhận thức sâu sắc hơn điều gì về giá trị của quê hương trong đời sống tinh thần?
C. Câu hỏi trắc nghiệm mở rộng (5 câu)
Câu 1. Không gian nghệ thuật chủ đạo trong bài thơ Chiều hôm nhớ nhà là gì?
A. Buổi sáng tinh mơ
B. Buổi trưa yên ả
C. Buổi chiều hoàng hôn
D. Đêm khuya tĩnh mịch
→ Đáp án: C
Câu 2. Âm thanh nào góp phần làm nổi bật không khí vắng lặng của buổi chiều?
A. Tiếng chim hót
B. Tiếng trống đồn, tiếng ốc xa
C. Tiếng cười nói đông vui
D. Tiếng gió thổi mạnh
→ Đáp án: B
Câu 3. Hai hình ảnh “ngư ông” và “mục tử” chủ yếu gợi lên điều gì?
A. Cuộc sống giàu sang
B. Sự nhộn nhịp phố thị
C. Cuộc sống bình dị, yên ả nơi thôn quê
D. Sự vất vả của người lao động
→ Đáp án: C
Câu 4. Câu thơ nào thể hiện rõ nhất tâm trạng cô đơn của nhân vật trữ tình?
A. Chiều trời bảng lảng bóng hoàng hôn
B. Dặm liễu sương sa khách bước dồn
C. Gác mái, ngư ông về viễn phố
D. Lấy ai mà kể nỗi hàn ôn?
→ Đáp án: D
Câu 5. Chủ đề chính của bài thơ Chiều hôm nhớ nhà là gì?
A. Ca ngợi vẻ đẹp thiên nhiên
B. Nỗi buồn hoài cổ trước thời thế
C. Tâm trạng buồn, cô đơn và nhớ quê của người lữ thứ
D. Cuộc sống sinh hoạt nơi thôn quê
→ Đáp án: C
