Tìm hiểu tác giả tác phẩm
1. Tác giả: Nguyễn Đình Chiểu (1822 – 1888)
- Quê quán: Gia Định (nay thuộc Thành phố Hồ Chí Minh).
- Là nhà thơ, nhà văn lớn của văn học Việt Nam thế kỉ XIX.
- Cuộc đời:
- Bị mù cả hai mắt từ khi còn trẻ.
- Sống thanh bạch, giàu lòng nhân ái, gắn bó sâu sắc với nhân dân.
- Quan điểm sáng tác:
- Dùng văn chương làm vũ khí đấu tranh.
- Đề cao đạo lí nhân nghĩa, tinh thần yêu nước, thương dân.
- Đặc điểm sáng tác:
- Ngôn ngữ mộc mạc, gần gũi với lời ăn tiếng nói của nhân dân.
- Nội dung phản ánh hiện thực xã hội, lên án giặc xâm lược, ca ngợi con người nghĩa khí.
- Tác phẩm tiêu biểu:
- Lục Vân Tiên
- Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc
- Chạy Tây
- Dương Từ – Hà Mậu
2. Tác phẩm: Chạy Tây
- Thể loại: Thơ thất ngôn bát cú Đường luật.
- Hoàn cảnh sáng tác:
- Ra đời trong bối cảnh thực dân Pháp xâm lược Nam Kì (giữa thế kỉ XIX).
- Phản ánh trực tiếp cảnh nhân dân Gia Định hoảng loạn chạy giặc.
- Nội dung chính:
- Tái hiện cảnh đất nước tan hoang, nhân dân lầm than khi giặc đến.
- Bộc lộ nỗi đau xót, căm phẫn trước tội ác của quân xâm lược.
- Thể hiện tấm lòng yêu nước, thương dân sâu sắc của tác giả.
- Nghệ thuật:
- Tuân thủ chặt chẽ niêm luật Đường thi.
- Sử dụng phép đối, so sánh, hình ảnh giàu sức gợi.
- Giọng điệu đau xót, phẫn uất.
- Giá trị:
- Giá trị hiện thực: Phản ánh chân thực cảnh chạy giặc của nhân dân.
- Giá trị nhân đạo: Thương xót sâu sắc cho số phận con người.
- Giá trị yêu nước: Lên án chiến tranh xâm lược, khơi dậy tinh thần dân tộc.
Đọc hiểu bài Chạy Tây
CHẠY TÂY
Tan chợ vừa nghe tiếng súng Tây
Một bàn cờ thế phút sa tay
Bỏ nhà lũ trẻ lơ xơ chạy
Mất ổ bầy chim dáo dác bay
Bến Nghé của tiền tan bọt nước
Ðồng Nai tranh ngói nhuốm màu mây
Hỏi trang dẹp loạn rày đâu vắng?
Nỡ để dân đen mắc nạn này!
Câu 1 (0,5 điểm): Bài thơ được viết theo thể thơ nào?
Câu 2 (0,5 điểm): Trong câu thơ: “Tan chợ vừa nghe tiếng súng Tây”, “Tây” để chỉ ai?
Câu 3(1.0 điểm): : Phân tích tác dụng của nghệ thuật đối trong hai câu thơ sau:
“Bỏ nhà lũ trẻ lơ xơ chạy,
Mất ổ đàn chim dáo dác bay”
Câu 4(1.0 điểm): Bài thơ gửi đến chúng ta thông điệp gì?
Câu 5 (1.0 điểm): Qua bài thơ trên, em thấy mình cần phải làm gì để thể hiện tinh thần yêu nước?
Hướng dẫn giải chi tiết
| 1 | Thể thất ngôn bát cú Đường luật |
| 2 | Chỉ giặc Pháp |
| 3 | – Biện pháp nghệ thuật đối: Bỏ nhà lũ trẻ/ Mất ổ đàn chim; lơ xơ chạy/ dáo dác bay
– Tác dụng: + Giúp cho cách diễn đạt hay hơn, sinh động, gợi hình gợi cảm. + Nhấn mạnh sự xáo trộn, sự nhốn nháo, bất an của người dân khi bị giặc xâm chiếm; đồng thời lên án, tố cáo tội ác của quân giặc. + Thái độ của tác giả là cảm thương sâu sắc với người dân và lên án tội ác của bè lũ cướp nước. |
| 4 | 1. Lời kêu gọi tha thiết lòng yêu nước trong mỗi người để hành động chống kẻ thù xâm lược.
2. Cảnh trù phú, tươi đẹp, bình yên trước kia đã bị hủy diệt đến kiệt cùng, tan hoang. 3. Giặc đến tàn phá cuộc sống yên bình của nhân dân. Đất nước rơi vào cảnh khốn cùng. 4. Cảnh chạy giặc trong nỗi kinh hoàng của nhân dân. |
| 5 | – HS kể một vài việc làm thể hiện tinh thần yêu nước |
Các câu hỏi mở rộng từ tác phẩm
A. Câu hỏi về nội dung – tư duy – cảm nhận (5 câu)
-
Bài thơ Chạy Tây đã tái hiện bức tranh hiện thực xã hội Việt Nam như thế nào khi thực dân Pháp xâm lược?
-
Hình ảnh trẻ em và đàn chim trong bài thơ gợi cho em cảm xúc gì về số phận người dân lúc bấy giờ?
-
Qua hai câu đề và hai câu thực, em cảm nhận như thế nào về mức độ tàn khốc của chiến tranh?
-
Em hãy phân tích tâm trạng của tác giả được thể hiện trong hai câu kết của bài thơ.
-
Theo em, vì sao bài thơ ngắn gọn nhưng lại có sức ám ảnh mạnh mẽ đối với người đọc?
B. Câu hỏi liên hệ – vận dụng (5 câu)
-
Liên hệ với lịch sử dân tộc, em hãy nêu một sự kiện khác cũng phản ánh cảnh nhân dân phải chịu đau thương do chiến tranh gây ra.
-
Từ bài thơ, em suy nghĩ gì về trách nhiệm của người cầm quyền trước nỗi đau của nhân dân?
-
Trong thời bình hôm nay, tinh thần yêu nước cần được thể hiện như thế nào để phù hợp với hoàn cảnh mới?
-
Em hãy liên hệ bài thơ với một tác phẩm văn học khác cùng viết về nỗi đau của đất nước khi bị xâm lược.
-
Qua bài thơ Chạy Tây, em rút ra bài học gì cho bản thân về thái độ sống và trách nhiệm đối với Tổ quốc?
C. Câu hỏi trắc nghiệm khách quan (5 câu)
Câu 1. Bài thơ Chạy Tây được viết theo thể thơ nào?
A. Lục bát
B. Song thất lục bát
C. Thất ngôn bát cú Đường luật
D. Thất ngôn tứ tuyệt
Đáp án: C
Câu 2. Từ “Tây” trong bài thơ dùng để chỉ đối tượng nào?
A. Quân đội phương Tây nói chung
B. Thực dân Pháp xâm lược Việt Nam
C. Người buôn bán nước ngoài
D. Quân đồng minh
Đáp án: B
Câu 3. Biện pháp nghệ thuật nổi bật trong hai câu
“Bỏ nhà lũ trẻ lơ xơ chạy,
Mất ổ đàn chim dáo dác bay”
là
A. Ẩn dụ
B. Nhân hóa
C. Đối
D. Hoán dụ
Đáp án: C
Câu 4. Nội dung nào sau đây không phản ánh đúng tinh thần bài thơ Chạy Tây?
A. Nỗi đau thương của nhân dân khi giặc đến
B. Sự trù phú, yên bình của cuộc sống
C. Tội ác của quân xâm lược
D. Lòng yêu nước và thương dân của tác giả
Đáp án: B
Câu 5. Thông điệp quan trọng nhất mà bài thơ gửi gắm là
A. Chiến tranh là điều tất yếu của lịch sử
B. Nhân dân cần cam chịu số phận
C. Lên án chiến tranh xâm lược, khơi dậy lòng yêu nước
D. Ca ngợi vẻ đẹp thiên nhiên Nam Bộ
Đáp án: C
