Tìm hiểu tác giả tác phẩm
Tác giả Phan Kế Bính
- Phan Kế Bính (1875 – 1921) là học giả, nhà văn, nhà báo nổi tiếng đầu thế kỉ XX.
- Ông có nhiều đóng góp trong việc:
- Sưu tầm, biên soạn và giới thiệu truyện kể về nhân vật lịch sử, danh nhân Việt Nam
- Góp phần giữ gìn và truyền bá giá trị văn hóa – lịch sử dân tộc
- Văn phong:
- Giản dị, rõ ràng, giàu tính giáo dục
- Kết hợp kể chuyện lịch sử với yếu tố ngợi ca, nêu gương
Tác phẩm Chàng trai làng Phù Ủng
- Văn bản được trích từ tập Nam Hải dị nhân lược truyện.
- Thể loại: Truyện kể / truyện lịch sử (tự sự).
- Nội dung chính:
- Kể về cuộc đời và sự nghiệp của Phạm Ngũ Lão – danh tướng đời Trần
- Ca ngợi con người:
- Có chí lớn, tài năng, đức độ
- Trung quân, ái quốc, lập nhiều công lao trong kháng chiến chống ngoại xâm
- Giá trị:
- Giá trị lịch sử: Phản ánh thời kì nhà Trần chống giặc Nguyên – Ai Lao
- Giá trị giáo dục: Nêu tấm gương sáng về chí làm trai, lý tưởng sống cao đẹp
Đọc hiểu bài Chàng trai làng Phù Ủng
CHÀNG TRAI LÀNG PHÙ ỦNG
Ông Phạm Ngũ Lão là chàng trai làng Phù Ủng, huyện Đường Hào, tỉnh Hải Dương. Ông có sức khỏe lạ thường, muôn người không địch nổi.
Phạm Ngũ Lão mặt mũi khôi ngô, văn võ đều giỏi. Nhà vốn chỉ có nghề làm ruộng, đến ông mới theo nghiệp bút nghiên. Mới hai mươi tuổi ông đã có tính khẳng khái. Trong làng có người tên là Bùi Công Tiến đỗ tiến sĩ làm lễ ăn mừng, cả làng kéo đến mừng rỡ, chỉ Ngũ Lão không đến.
Bà mẹ Ngũ Lão bảo rằng:
– Con làm thế nào cho bằng người ta thì làm. Nay người ta ăn mừng, cả làng mừng rỡ, sao con không đến mừng một chút?
Phạm Ngũ Lão thưa rằng:
– Thưa mẹ, con chưa làm nên gì để vui lòng mẹ mà con đi mừng người ta thì con lấy làm nhục lắm.
Nhà ở bên cạnh đường cái, có một hôm, Phạm Ngũ Lão ngồi vệ đường vót tre đan sọt. Chợt có Hưng Đạo Vương đi qua để vào kinh, quan quân kéo đi rất đông. Quân đi mở đường thấy Ngũ Lão ngồi xếp bằng tròn bên cạnh đường, quát lên bắt phải đứng dậy. Ngũ Lão cứ ngồi nghiễm nhiên như không nghe tiếng. Quân lính cầm ngọn giáo đâm vào đùi, Ngũ Lão cũng cứ ngồi vững không động mình. Đến lúc xe Hưng Đạo Vương đến nơi, trông thấy thế lấy làm lạ gọi đến hỏi, bấy giờ Ngũ Lão mới biết là có quan quân đi qua, và quân lính đã đâm vào đùi mình.
Hưng Đạo Vương hỏi rằng:
– Nhà thầy kia ở đâu, sao ta đi qua đây mà cứ ngồi chững chàng làm vậy?
Ngũ Lão thưa rằng:
– Tôi đang mải nghĩ một việc, cho nên không biết là ngài trẩy qua đây.
Hưng Đạo Vương lấy làm kì, hỏi đến việc học hành kinh sử thì hỏi đâu nói đấy, không sót chỗ nào, ứng đối nhanh như nước chảy.
Hưng Đạo Vương bèn sai quân lấy thuốc dấu dịt vào vết đâm, rồi cho Ngũ Lão ngồi xe đem về kinh, tiến cử lên vua Trần Thánh Tông.
Vua thấy người có sức khỏe, lại có học thức, cho sung chức quản vệ sĩ. Các vệ sĩ không chịu, xin đấu sức với Ngũ Lão. Ngũ Lão xin vâng, nhưng xin vua cho về nhà ba tháng để thu xếp việc nhà, rồi sẽ xin đấu sức và nhận chức luôn thể.
Vua cho về, Ngũ Lão về nhà, ra ngoài đồng, tìm chỗ gò cao tập nhảy, cứ cách mười trượng chạy đến nhảy vọt qua gò. Tập luyện xong xuôi rồi, vào kinh đấu sức.
Khi đấu quyền với các vệ sĩ thì không ai địch nổi. Sau Ngũ Lão thách tất cả các vệ sĩ cùng ra đấu. Các vệ sĩ xúm xít chung quanh hàng trăm người, Ngũ Lão tay đấm chân đá, nhảy nhót như bay, chạm phải ai kẻ ấy không ngũ đau thì què tay. Các vệ sĩ không tài gì mà đánh lại được, bấy giờ mới xin chịu phục.
Vua thấy người kiên dũng làm vậy, cho theo Hưng Đạo Vương đi đánh giặc Nguyên thì đánh trận nào cũng thắng, lập nên công trạng rất nhiều. Hưng Đạo Vương có lòng yêu mến, gả con gái nuôi là Nguyên quận chúa cho,
Về sau, vua nước Ai Lao đem hơn một vạn quân và voi sang cướp đất Thanh, Nghệ. Vua sai Ngũ Lão cầm quân đi đánh. Ngũ Lão sai dân chặt tre đực dài độ một trượng, chồng chất trên các vệ đường. Khi Ngũ Lão kéo quân vào đánh giặc, giặc thúc voi sấn lên, Ngũ Lão chỉ chân tay không mà sấn vào gặp đống tre nào thì vớ lấy đống tre chỗ ấy, đập vào chân voi. Voi bị đau, gầm rống lên chạy trở về, giày xéo lên cả quân Ai Lao. Ngũ Lão mới thúc quân đánh tràn sang, quan giặc tan vỡ, phải trốn về nước.
Vì có những công to ấy, Ngũ Lão được cất lên làm Điện tiền thượng tướng quân. Đến khi mất, được phong làm thượng đẳng phúc thần, và được dân làng Phù Ủng lập miếu thờ ngay ở chỗ nhà Ngũ Lão.
Câu chuyện Chàng trai làng Phù Ủng – Theo Phan Kế Bính (Nam Hải dị nhân lược truyện)
Câu 1. Phương thức biểu đạt chính của câu chuyện trên là:
A. Miêu tả
B. Biểu cảm
C. Tự sự
D. Nghị luận
Câu 2. Câu chuyện Chàng trai làng Phù Ủng kể về nhân vật nào?
A. Hưng Đạo Vương
B. Phạm Ngũ Lão
C. Bùi Công Tiến
D. Trần Thánh Tông
Câu 3. Tại sao Phạm Ngũ Lão không đến ăn mừng Bùi Công Tiến đỗ tiến sĩ
A. Vì Phạm Ngũ Lão cảm thấy chưa làm được gì để vui lòng mẹ, nếu đi mừng người ta thì sẽ lấy làm nhục
B. Vì Phạm Ngũ Lão cảm thấy ganh tị khi Bùi Công Tiến đỗ tiến sĩ.
C. Vì Phạm Ngũ Lão nhà nghèo, không có tiền để đi ăn mừng Bùi Công Tiến đỗ tiến sĩ.
D. Vì Phạm Ngũ Lão bận rộn công việc, phấn đấu để làm vui lòng mẹ.
Câu 4. Chi tiết Ngũ Lão bị đâm vào đùi nhưng không hề nhúc nhích cho thấy ông là một người như thế nào?
A. Là một người không biết sợ, ra vẻ ta đây
B. Là một người chịu đau tốt
C. Là một người khảng khái, cương trực
D. Là một người thích gây ấn tượng, tạo sự chú ý
Câu 5 (1,0 điểm) Hãy tóm tắt nội dung của văn bản và cho biết câu chuyện dựa trên bối cảnh của sự kiện lịch sử nào?
Câu 6 (0,5 điểm) Chi tiết nào cho thấy Ngũ Lão là người có tài cầm quân đánh giặc?
Câu 7 (1,0 điểm) Những nét tính cách nào của Ngũ lão được thể hiện qua câu chuyện trên?
Câu 8 (0,5 điểm) Nêu suy nghĩ của em về chi tiết mà mình ấn tượng nhất đối với nhân vật trong truyện.
Hướng dẫn giải chi tiết
Câu 1
C. Tự sự
Câu 2
B. Phạm Ngũ Lão
Câu 3
A. Vì Phạm Ngũ Lão cảm thấy chưa làm được gì để vui lòng mẹ, nếu đi mừng người ta thì sẽ lấy làm nhục.
Câu 4
C. Là một người khảng khái, cương trực
Câu 5
– HS có thể tóm tắt theo nhiều cách khác nhau nhưng vẫn phải đảm bảo được nội dung câu chuyện.
– Bối cảnh lịch sử: Thời nhà Trần đánh đuổi quân xâm lược nhà Nguyên ở phương Bắc và đẩy lùi sự xâm lấn của quân Ai Lao ở phía Nam.
Câu 6
Những chi tiết cho thấy Phạm Ngũ Lão có tài cầm quân của Phạm Ngũ Lão:
– Theo Hưng Đạo Vương đi đánh giặc Nguyên thì đánh trận nào cũng thắng, lập nên công trạng rất nhiều.
– Về sau, vua nước Ai Lao đem hơn một vạn quân và voi sang cướp đất Thanh, Nghệ. Vua sai Ngũ Lão cầm quân đi đánh. Ngũ Lão sai dân chặt tre đực dài độ một trượng, chồng chất trên các vệ đường….
Câu 7
Những nét tính cách của Phạm Ngũ Lão:
– Là một vị tướng tài giỏi xuất sắc đời nhà Trần, đã có công giúp Trần Hưng Đạo đánh đuổi quân xâm lược nhà Nguyên ở phương Bắc và đẩy lùi sự xâm lấn của quân Ai Lao ở phía Nam.
– Là người tính tình khẳng khái, vừa có chí lớn vừa có tài cao, đã lập công lớn giết giặc cứu nước, nêu tấm gương sáng ngời về chí làm trai cho các thế hệ thanh niên đời sau học tập.
Câu 8
HS nêu chi tiết mình ấn tượng và nêu lí do thuyết phục.
Các câu hỏi mở rộng từ tác phẩm
A. Câu hỏi về nội dung – tư duy – cảm nhận
- Phân tích hình tượng Phạm Ngũ Lão trong câu chuyện và làm rõ những phẩm chất tiêu biểu của ông.
- Chi tiết Phạm Ngũ Lão không đi mừng người đỗ tiến sĩ cho thấy ông là người có chí hướng như thế nào?
- Em hãy phân tích ý nghĩa của chi tiết Phạm Ngũ Lão bị giáo đâm vào đùi nhưng vẫn không hề nhúc nhích.
- Qua cách Hưng Đạo Vương phát hiện và trọng dụng Phạm Ngũ Lão, em rút ra nhận xét gì về vai trò của người lãnh đạo tài giỏi?
- Theo em, vì sao nhân dân làng Phù Ủng lập miếu thờ Phạm Ngũ Lão sau khi ông mất?
B. Câu hỏi liên hệ – vận dụng
- Từ tấm gương Phạm Ngũ Lão, em rút ra bài học gì cho bản thân trong việc nuôi dưỡng ý chí và nghị lực sống?
- Liên hệ hình ảnh Phạm Ngũ Lão với một nhân vật lịch sử hoặc văn học khác mà em đã học có cùng lí tưởng sống.
- Theo em, người trẻ ngày nay cần làm gì để xứng đáng với truyền thống anh hùng của cha ông?
- Nếu đặt mình vào hoàn cảnh của Phạm Ngũ Lão khi còn nghèo khó, em sẽ làm gì để vươn lên?
- Em suy nghĩ như thế nào về quan niệm: “Có tài phải đi đôi với có đức” qua nhân vật Phạm Ngũ Lão?
C. Câu hỏi trắc nghiệm mở rộng
Câu 1. Phẩm chất nổi bật nhất của Phạm Ngũ Lão được thể hiện xuyên suốt câu chuyện là gì?
A. Thông minh
B. Khiêm tốn
C. Có chí lớn và tài năng
D. Giàu có
Đáp án: C
Câu 2. Chi tiết Phạm Ngũ Lão xin về nhà ba tháng trước khi nhận chức cho thấy ông là người như thế nào?
A. Trì hoãn công việc
B. Cẩn thận, có trách nhiệm
C. Sợ đấu sức
D. Không ham danh lợi
Đáp án: B
Câu 3. Việc Phạm Ngũ Lão đánh bại quân Ai Lao bằng tre cho thấy ông có phẩm chất gì?
A. Sức khỏe phi thường
B. May mắn
C. Mưu trí, sáng tạo trong chiến trận
D. Liều lĩnh
Đáp án: C
Câu 4. Nội dung chính của câu chuyện Chàng trai làng Phù Ủng là:
A. Kể về cuộc sống làng quê
B. Ca ngợi chí làm trai và tài năng của Phạm Ngũ Lão
C. Nói về Hưng Đạo Vương
D. Kể về chiến tranh thời Trần
Đáp án: B
Câu 5. Ý nghĩa giáo dục lớn nhất của văn bản là gì?
A. Khuyên con người phải giàu có
B. Ca ngợi sức mạnh thể chất
C. Khích lệ con người sống có lí tưởng, có hoài bão và cống hiến cho đất nước
D. Đề cao học vấn
Đáp án: C