Tìm hiểu tác giả tác phẩm
Tác giả: Nguyễn Trãi
- Tên hiệu: Ức Trai
- Năm sinh – năm mất: 1380 – 1442
- Quê quán: Chí Linh, Hải Dương
- Là danh nhân văn hóa thế giới, nhà chính trị, nhà quân sự, nhà ngoại giao và nhà văn hóa lớn của dân tộc.
- Sự nghiệp văn học:
- Sáng tác bằng cả chữ Hán và chữ Nôm
- Tư tưởng chủ đạo: nhân nghĩa, yêu nước, thương dân
- Phong cách nghệ thuật:
- Ngôn ngữ mộc mạc, gần gũi đời sống
- Thơ vừa mang tinh thần yêu nước, vừa giàu chất trữ tình
- Thể hiện rõ tâm hồn thanh cao, trách nhiệm với dân tộc và nhân dân
Tác phẩm: Cảnh ngày hè
- Trích từ tập Quốc âm thi tập – tập thơ Nôm tiêu biểu của Nguyễn Trãi
- Thể thơ: Thất ngôn xen lục ngôn (câu 1 và câu 6 là lục ngôn)
- Nội dung:
- Miêu tả bức tranh thiên nhiên và cuộc sống con người trong một ngày hè sinh động, tràn đầy sức sống
- Qua đó thể hiện tâm hồn yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống và tấm lòng luôn hướng về nhân dân của tác giả
- Giá trị nghệ thuật:
- Hình ảnh giàu màu sắc, âm thanh
- Sử dụng hiệu quả từ láy, từ tượng thanh
- Ngôn ngữ giản dị mà giàu sức gợi
Đọc hiểu bài Cảnh ngày hè
CẢNH NGÀY HÈ
Rồi(1) hóng mát thuở ngày trường,
Hòe lục đùn đùn tán rợp giương(2).
Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ(3),
Hồng liên trì đã tiễn mùi hương(4).
Lao xao chợ cá làng ngư phủ(5)
Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương(6)
Dẽ có Ngu cầm đàn một tiếng(7)
Dân giàu đủ khắp đòi(8) phương.
NGUYỄN TRÃI
(Nguyễn Trãi toàn tập, Đào Duy Anh, NXB Khoa học xã hội, 1976)
Chú giải:
- Rồi: ở đây là rỗi rãi.
- Lục: màu xanh; hoè lục: màu xanh của cây hoè; tán rợp giương: tán giương lên che rợp.
- Thức (từ cổ): màu vẻ, dáng vẻ. Ý cả câu thơ: cây thạch lựu ở hiên nhà đang phu màu đỏ
- Tiễn mùi hương: ngát mùi hương (tiễn: từ Hán Việt, có nghĩa là dư ra). Ý cả câu: sen hồng trong ao đã ngát mùi hương.
- Làng ngư phủ: làng chài lưới.
- Dắng dỏi (từ cổ): có nghĩa là inh ỏi. Cầm ve: tiếng ve kêu như tiếng đàn. Lầu tích dương: lầu (nhà cao) lúc mặt trời sắp lặn.
- Dẽ có: lẽ ra nên có; Ngu cầm: là đàn của vua Ngu Thuấn – vị vua làm nên triều đại lí tưởng, xã hội thanh bình, nhân dân hạnh phúc theo thần thoại Trung Quốc. Vua Ngu Thuấn có khúc hát Nam phong, trong đó có câu: Nam phong chi thì hề khả dĩ phụ ngô dân chi tài hề (Gió nam thuận thì có thể làm cho dân ta thêm nhiều của). Ý cả câu: Hãy để ta có cây đàn của vua Thuấn để đàn một khúc Nam phong.
- Đòi: nhiều.
Câu 1. Ý nào sau đây không đúng về bài thơ “Cảnh ngày hè” của Nguyễn Trãi?
A. Là một bài thơ Nôm của Nguyễn Trãi
B. Phương thức biểu đạt chính là biểu cảm
C. Bài thơ có 8 câu, không có hình ảnh
D. Bài thơ có 2 câu lục ngôn (câu 1, 6)
Câu 2. Cảnh sắc thiên nhiên trong bài thơ là?
A. Buổi sáng hè nhẹ nhàng, tươi tắn.
B. Buổi trưa hè nồng nàn rực rỡ.
C. Buổi chiều hè sinh động, tràn đầy sức sống.
D. Một đêm hè thanh tĩnh, bình yên.
Câu 3. Cách tác giả dùng các động từ đùn đùn, giương, phun trong bài thơ cho ta cảm nhận gì về cảnh mùa hè ?
A. Sự nóng nực của mùa hè.
B. Sự tươi mát của thiên nhiên.
C. Sự nứt nẻ vì nóng của cây cối.
D. Sự sống mạnh mẽ của thiên nhiên.
Câu 4. Những câu thơ lục ngôn trong bài Cảnh ngày hè là:
A. Câu 1 và 5
B. Câu 1 và 6
C. Câu 1 và 7
D. Câu 1 và 8
Câu 5. Từ nào dưới đây không phải là từ Hán – Việt?
A. Mùi hương
B. Ngư phủ
C. Hồng liên
D. Tịch dương
Câu 6. Những âm thanh trong hai câu luận gợi không khí như thế nào về bức tranh cuộc sống?
A. Thanh bình, yên tĩnh
B. Tưng bừng, náo nhiệt
C. Rộn ràng, tấp nập
D. Sống động, ồn ào
Câu 7. Dòng nào không phải là thành công nghệ thuật của bài thơ ?
A. Sử dụng từ ngữ giản dị, quen thuộc, giàu sức biểu cảm.
B. Nhiều điển cố Hán học sâu sắc, hàm súc dư ba.
C. Hình ảnh trong sáng, hài hòa màu sắc, âm thanh cuộc sống.
D. Câu thơ thất ngôn xen lục ngôn, từ láy độc đáo.
Câu 8. Chỉ ra và nêu tác dụng của các từ tượng thanh trong 2 câu thơ sau:
Lao xao chợ cá làng ngư phủ
Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương
Câu 9 . Nhận xét thấy tấm lòng của Nguyễn Trãi dành cho nhân dân ở hai câu thơ cuối.
Câu 10. Hãy viết một đoạn văn (khoảng 8 – 10 dòng) nêu suy nghĩ của em về vai trò của thiên nhiên đối với đời sống tinh thần của con người.
Hướng dẫn giải chi tiết
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| C | C | D | D | A | C | B |
Câu 8.
*Sử dụng các từ tượng thanh: lao xao, dắng dỏi (0.25 điểm)
*Tác dụng (0.5 điểm):
+ Từ lao xao gợi âm thanh tiếng mua bán, trao đổi đan xen nhau, nghe không rõ, không đều từ chợ cá nơi làng xa vọng lại. (0.25 điểm)
+ Từ dắng dỏi gợi âm thanh inh ỏi của tiếng ve phát ra nơi lầu cao khi mặt trời sắp lặn. (0.25 điểm)
Câu 9.
– Tấm lòng của Nguyễn Trãi: mong muốn có được cây đàn của vua Ngu Thuấn để gảy khúc Nam phong cầu mong mưa thuận gió hoà để mùa màng tươi tốt, nhân dân ấm no.
– Đó là tấm lòng yêu nhân dân của Nguyễn Trãi, luôn mong nhân dân có cuộc sống thái bình, hạnh phúc. Dù cáo quan về ở ẩn, trong lúc thảnh thơi ngắm cảnh vẫn không quên nghĩ tới nhân dân.
Câu 10.
HS viết đoạn văn
* Hình thức: đảm bảo hình thức đoạn văn, dung lượng, chính tả: 0.25 điểm.
* Nội dung đoạn văn: Vai trò của thiên nhiên với đời sống tinh thần của con người: Thiên nhiên giúp tâm hồn con người trở nên nhẹ nhàng, thư thái hơn, xoá bỏ muộn phiền, cân bằng cảm xúc, giúp con người sống khỏe,… Thiên nhiên là người bạn tốt của con người.
CÁC CÂU HỎI MỞ RỘNG TỪ TÁC PHẨM
A. Câu hỏi về nội dung – tư duy – cảm nhận (5 câu)
- Phân tích bức tranh thiên nhiên ngày hè trong bài thơ Cảnh ngày hè.
- Những chi tiết nào cho thấy cảnh ngày hè trong bài thơ mang vẻ đẹp sống động, tràn đầy sức sống?
- Qua bài thơ, em nhận xét gì về tâm hồn và lối sống của Nguyễn Trãi?
- Hình ảnh và âm thanh trong bài thơ có vai trò như thế nào trong việc thể hiện cảm xúc của tác giả?
- Theo em, bài thơ Cảnh ngày hè thể hiện rõ nhất tư tưởng gì của Nguyễn Trãi?
B. Câu hỏi liên hệ – vận dụng (5 câu)
- Từ bài thơ Cảnh ngày hè, hãy liên hệ với một tác phẩm khác viết về thiên nhiên mà em đã học hoặc đã đọc.
- Qua hình ảnh Nguyễn Trãi trong bài thơ, em học được bài học gì về trách nhiệm của người trí thức đối với nhân dân?
- Nếu sống trong xã hội hiện đại, em sẽ làm gì để giữ gìn những vẻ đẹp thiên nhiên như trong bài thơ?
- Bài thơ giúp em hiểu thêm như thế nào về mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên?
- Từ tấm lòng của Nguyễn Trãi dành cho nhân dân, em suy nghĩ gì về trách nhiệm của thế hệ trẻ hôm nay?
C. Câu hỏi trắc nghiệm mở rộng (5 câu)
Câu 1. Bài thơ Cảnh ngày hè được rút ra từ tập thơ nào của Nguyễn Trãi?
A. Bình Ngô đại cáo
B. Ức Trai thi tập
C. Quốc âm thi tập
D. Lam Sơn thực lục
Đáp án: C
Câu 2. Hai câu thơ lục ngôn trong bài Cảnh ngày hè là:
A. Câu 1 và câu 5
B. Câu 1 và câu 6
C. Câu 2 và câu 6
D. Câu 3 và câu 7
Đáp án: B
Câu 3. Âm thanh “lao xao chợ cá” gợi lên điều gì?
A. Sự vắng lặng của làng quê
B. Không khí buồn tẻ
C. Nhịp sống sinh hoạt rộn ràng
D. Sự ồn ào khó chịu
Đáp án: C
Câu 4. Hai câu thơ cuối bài thể hiện rõ nhất điều gì?
A. Niềm vui trước cảnh thiên nhiên
B. Tâm trạng cô đơn của tác giả
C. Khát vọng sống nhàn tản
D. Tấm lòng yêu nước, thương dân
Đáp án: D
Câu 5. Nghệ thuật nổi bật của bài thơ Cảnh ngày hè là:
A. Nhiều điển cố Hán học
B. Ngôn ngữ cầu kỳ, bác học
C. Hình ảnh, âm thanh gần gũi đời sống
D. Giọng điệu bi thương, u uất
Đáp án: C
