Tìm hiểu tác giả tác phẩm
Tác giả Tố Hữu (1920–2002)
- Tên khai sinh: Nguyễn Kim Thành.
- Quê quán: Thừa Thiên – Huế.
- Là lá cờ đầu của nền thơ ca cách mạng Việt Nam hiện đại.
- Thơ ông giàu chất chính trị, trữ tình, mang âm hưởng tâm tình của người chiến sĩ – người cán bộ cách mạng.
- Giọng điệu thơ: ngọt ngào, tha thiết, đậm chất dân tộc và giàu tính tự sự.
Tác phẩm “Bác ơi!”
- Sáng tác tháng 9/1969, ngay sau khi Chủ tịch Hồ Chí Minh qua đời.
- Thuộc tập Ra trận.
- Là một trong những bài thơ xúc động nhất viết về Bác Hồ, thể hiện nỗi đau thương của toàn dân tộc.
- Đoạn thơ trong đề là phần mở đầu, ghi lại cảm xúc bàng hoàng, nghẹn ngào của tác giả khi nghe tin Bác mất.
Đọc hiểu bài thơ Bác ơi!
Suốt mấy hôm rày đau tiễn đưa
Đời tuôn nước mắt, trời tuôn mưa…
Chiều nay con chạy về thăm Bác
Ướt lạnh vườn rau, mấy gốc dừa!
Con lại lần theo lối sỏi quen
Đến bên thang gác, đứng nhìn lên
Chuông ôi chuông nhỏ còn reo nữa?
Phòng lặng, rèm buông, tắt ánh đèn!
Bác đã đi rồi sao, Bác ơi!
(Trích Bác ơi! – Tố Hữu)
Câu 1( 0.5 Điểm) Xác định thể thơ của đoạn thơ trên
Câu 2. (1 điểm) Xác định cách ngắt nhịp trong câu thơ Phòng lặng, rèm buông, tắt ánh đèn! Và cho biết cách ngắt nhịp như vậy có hiệu quả nghệ thuật như thế nào?
Câu 3. (1 điểm). Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp tu từ nói giảm nói tránh được sử dụng trong câu thơ “Bác đã đi rồi sao, Bác ơi!
Câu 4( 1.0 điểm) Đoạn thơ giúp em cảm nhận được những tình cảm nào của tác giả dành cho Bác?
Câu 5 (1 điểm) Từ đoạn thơ trên, em hãy liên hệ với “Năm điều Bác Hồ dạy thiếu niên và nhi đồng” từ đó nêu cảm nhận của mình về tình cảm mà Bác dành cho thiếu nhi?
Hướng dẫn giải chi tiết
Câu 1 (0.5 điểm)
Thể thơ 7 chữ
Câu 2. (0.5 điểm)
Nhịp thơ 2/2/3 chậm, buồn, sâu lắng diễn tả không gian cũng như đang ngưng lại, tâm trạng nhà thơ đau đớn đến bất ngờ trước sự ra đi của Bác.
Câu 3 (1 điểm)
Biện pháp tu từ được sử dụng trong câu thơ
+ Nói giảm nói tránh : Từ “đi” chỉ cái chết
-Tác dụng:
+ Việc dùng từ “đi” giúp làm giảm nhẹ nỗi đau và cảm giác mất mát trong lòng người đọc.
+ Như một lời khẳng định Bác sẽ còn mãi trong trái tim mỗi người dân đất Việt.
+ Đồng thời qua đó thể hiện tình cảm trân trọng, biết ơn của nhà thơ dành cho Bác
Câu 4 (1điểm).
“Bác ơi!” là một trong những bài thơ viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh xúc động và sâu sắc hơn cả. Không chỉ thể hiện tấm lòng đau đớn, xót thương vô hạn trước sự ra đi của Bác, mà nó còn là những suy nghĩ, chiêm nghiệm sâu sắc về cuộc đời và sự nghiệp gắn bó với đất nước với nhân dân của người cha già dân tộc, đồng thời thể hiện tấm lòng biết ơn, lời hứa sâu sắc của cả một dân tộc về sự tiến bước, nỗ lực trong công cuộc chiến đấu và xây dựng đất nước.
Câu 5.
Qua đoạn thơ và sự liên hệ với “Năm điều Bác Hồ dạy thiếu niên và nhi đồng,” em cảm nhận được tình cảm sâu sắc, sự quan tâm tận tụy và lòng yêu thương vô hạn mà Bác Hồ dành cho thiếu nhi.
+ Bác không chỉ là một lãnh tụ vĩ đại mà còn là người cha, người ông đáng kính, luôn lo lắng và đặt kỳ vọng lớn lao vào thế hệ trẻ.
+ Những lời dạy của Bác không chỉ là kim chỉ nam cho cuộc sống mà còn là nguồn động viên, nhắc nhở chúng em luôn cố gắng học tập, rèn luyện để trở thành những người công dân có ích, không phụ lòng mong mỏi của Bác.
Hệ thống câu hỏi mở rộng
Câu hỏi nội dung – tư duy – cảm nhận (5 câu)
Câu 1. Phân tích hình ảnh “đời tuôn nước mắt, trời tuôn mưa” trong hai câu thơ mở đầu. Hình ảnh ấy mang ý nghĩa gì về cảm xúc của tác giả và của dân tộc?
Câu 2. Tâm trạng của nhà thơ khi “đứng nhìn lên” thang gác trong khu Phủ Chủ tịch được thể hiện như thế nào qua ngôn ngữ thơ?
Câu 3. Chỉ ra sự đối lập giữa cảnh vật và cảm xúc trong đoạn thơ, từ đó nêu ý nghĩa nghệ thuật của sự đối lập đó.
Câu 4. Nhà thơ đã sử dụng những hình ảnh, từ ngữ nào để gợi tả không khí tang thương, tĩnh lặng trong không gian Bác nằm? Hãy phân tích giá trị biểu cảm.
Câu 5. Câu thơ “Bác đã đi rồi sao, Bác ơi!” thể hiện nỗi đau nào của Tố Hữu? Đó là nỗi đau mang tính cá nhân hay cộng đồng? Giải thích.
Câu hỏi liên hệ – vận dụng (5 câu)
Câu 1. Từ tình cảm của Tố Hữu với Bác, em liên hệ tình cảm của mình đối với cha mẹ, thầy cô hay những người mà em kính trọng. Em học được gì?
Câu 2. Cảm xúc trong đoạn thơ giúp em nhận ra trách nhiệm của thế hệ trẻ hôm nay như thế nào trong việc tiếp nối mong muốn của Bác Hồ?
Câu 3. Hãy chia sẻ một câu chuyện hoặc hình ảnh về Bác Hồ khiến em xúc động và nhớ mãi.
Câu 4. Nếu được gặp Bác Hồ hôm nay, em muốn nói điều gì? Vì sao?
Câu 5. Từ lời dạy của Bác và đoạn thơ trên, em thấy mình cần rèn luyện phẩm chất nào để trở thành người có ích cho xã hội?
Câu hỏi trắc nghiệm (5 câu)
Câu 1. Bài thơ “Bác ơi!” được sáng tác trong hoàn cảnh nào?
A. Khi Bác đang đi công tác xa
B. Khi Bác về thăm quê hương
C. Khi Bác Hồ qua đời
D. Khi đất nước độc lập
→ Đáp án: C
Câu 2. Câu thơ “Đời tuôn nước mắt, trời tuôn mưa” sử dụng biện pháp tu từ:
A. So sánh
B. Nhân hóa
C. Ẩn dụ
D. Hoán dụ
→ Đáp án: B (nhân hóa: “đời” – nước mắt; “trời” – mưa)
Câu 3. Từ “đi” trong câu “Bác đã đi rồi sao, Bác ơi!” thuộc biện pháp tu từ nào?
A. Nói quá
B. So sánh
C. Nói giảm, nói tránh
D. Ẩn dụ
→ Đáp án: C
Câu 4. Không khí bao trùm đoạn thơ là:
A. Sôi nổi – hào hứng
B. Xót thương – đau buồn
C. Lạc quan – tin tưởng
D. Bàng hoàng – giận dữ
→ Đáp án: B
Câu 5. Tố Hữu thuộc phong trào thơ nào?
A. Thơ mới
B. Thơ Tự do
C. Thơ Cách mạng
D. Thơ Hậu hiện đại
→ Đáp án: C
Hệ thống câu hỏi mở rộng
Câu hỏi nội dung – tư duy – cảm nhận (5 câu)
Câu 1. Phân tích hình ảnh “đời tuôn nước mắt, trời tuôn mưa” trong hai câu thơ mở đầu. Hình ảnh ấy mang ý nghĩa gì về cảm xúc của tác giả và của dân tộc?
Câu 2. Tâm trạng của nhà thơ khi “đứng nhìn lên” thang gác trong khu Phủ Chủ tịch được thể hiện như thế nào qua ngôn ngữ thơ?
Câu 3. Chỉ ra sự đối lập giữa cảnh vật và cảm xúc trong đoạn thơ, từ đó nêu ý nghĩa nghệ thuật của sự đối lập đó.
Câu 4. Nhà thơ đã sử dụng những hình ảnh, từ ngữ nào để gợi tả không khí tang thương, tĩnh lặng trong không gian Bác nằm? Hãy phân tích giá trị biểu cảm.
Câu 5. Câu thơ “Bác đã đi rồi sao, Bác ơi!” thể hiện nỗi đau nào của Tố Hữu? Đó là nỗi đau mang tính cá nhân hay cộng đồng? Giải thích.
Câu hỏi liên hệ – vận dụng (5 câu)
Câu 1. Từ tình cảm của Tố Hữu với Bác, em liên hệ tình cảm của mình đối với cha mẹ, thầy cô hay những người mà em kính trọng. Em học được gì?
Câu 2. Cảm xúc trong đoạn thơ giúp em nhận ra trách nhiệm của thế hệ trẻ hôm nay như thế nào trong việc tiếp nối mong muốn của Bác Hồ?
Câu 3. Hãy chia sẻ một câu chuyện hoặc hình ảnh về Bác Hồ khiến em xúc động và nhớ mãi.
Câu 4. Nếu được gặp Bác Hồ hôm nay, em muốn nói điều gì? Vì sao?
Câu 5. Từ lời dạy của Bác và đoạn thơ trên, em thấy mình cần rèn luyện phẩm chất nào để trở thành người có ích cho xã hội?
Câu hỏi trắc nghiệm (5 câu)
Câu 1. Bài thơ “Bác ơi!” được sáng tác trong hoàn cảnh nào?
A. Khi Bác đang đi công tác xa
B. Khi Bác về thăm quê hương
C. Khi Bác Hồ qua đời
D. Khi đất nước độc lập
→ Đáp án: C
Câu 2. Câu thơ “Đời tuôn nước mắt, trời tuôn mưa” sử dụng biện pháp tu từ:
A. So sánh
B. Nhân hóa
C. Ẩn dụ
D. Hoán dụ
→ Đáp án: B (nhân hóa: “đời” – nước mắt; “trời” – mưa)
Câu 3. Từ “đi” trong câu “Bác đã đi rồi sao, Bác ơi!” thuộc biện pháp tu từ nào?
A. Nói quá
B. So sánh
C. Nói giảm, nói tránh
D. Ẩn dụ
→ Đáp án: C
Câu 4. Không khí bao trùm đoạn thơ là:
A. Sôi nổi – hào hứng
B. Xót thương – đau buồn
C. Lạc quan – tin tưởng
D. Bàng hoàng – giận dữ
→ Đáp án: B
Câu 5. Tố Hữu thuộc phong trào thơ nào?
A. Thơ mới
B. Thơ Tự do
C. Thơ Cách mạng
D. Thơ Hậu hiện đại
→ Đáp án: C
