Tìm hiểu tác giả tác phẩm
Tác giả Kao Sơn
- Kao Sơn (tên thật: Phạm Cao Sơn), quê ở Ninh Bình.
- Là hội viên Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Ninh Bình, sáng tác nhiều thơ viết về quê hương, con người lao động và những giá trị nhân văn truyền thống.
- Thơ ông thường nhẹ nhàng, sâu lắng, giàu chất cảm xúc và nhân ái.
- Một số tác phẩm tiêu biểu: Bà Tôi, Khoảnh khắc, Mưa rừng, Miền quê tôi…
Tác phẩm “Bà Tôi” (đoạn trích)
- Trích từ bài thơ Bà Tôi, đăng trên Báo Ninh Bình.
- Thể thơ: Lục bát.
- Nội dung chính:
- Ca ngợi tấm lòng nhân hậu, chan chứa yêu thương của người bà nghèo mà giàu lòng nhân ái.
- Tái hiện vẻ đẹp giản dị trong ứng xử: nghèo vật chất nhưng giàu lòng sẻ chia.
- Gửi gắm thông điệp về sự đồng cảm, tình người và nghĩa cử cao đẹp trong đời sống.
- Nghệ thuật:
- Lục bát truyền thống, âm hưởng nhẹ nhàng.
- Hình ảnh gần gũi, từ ngữ giàu gợi cảm.
- Điệp ngữ, ẩn dụ, cách dùng từ Hán Việt tạo sắc thái trang trọng.
Đáp án đọc hiểu bài Bà Tôi
Bà hành khất đến ngõ tôi
Bà tôi cung cúc ra mời vào trong
Lưng còng đỡ lấy lưng còng
Thầm hai tiếng gậy tụng trong nắng chiều.
Nhà nghèo chẳng có bao nhiêu
Gạo còn hai ống chia đều thảo thơm
Nhường khách ngồi chiếc chổi rơm.
Bà ngồi dưới đất mắt buồn ngó xa…
Lá tre rụng xuống sân nhà
Thoảng hương nụ vối…chiều qua….cùng chiều.
(Bà Tôi – Kao Sơn, dẫn theo nguồn http://baohinhbinh.org.vn)
Câu 1 (1,0 điểm). Bài thơ được sáng tác theo thể thơ nào? Xác định nhân vật trữ tình trong bài thơ.
Câu 2 (1,0 điểm). Tìm từ Hán Việt trong câu thơ Bà hành khất đến ngõ tôi? Tìm từ thuần Việt đồng nghĩa với từ Hán Việt ấy.
Câu 3 (1,0 điểm). Cho biết vì sao tác giả lại lựa chọn cách dùng từ “hành khất” trong bài thơ?
Câu 4 (1,0 điểm). Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ điệp ngữ trong câu thơ “Lưng còng đỡ lấy lưng còng”.
Câu 5 (1,0 điểm). Thái độ ứng xử cảm động chan chứa tình người của người bà trong hai thơ trên đã gợi cho em những suy nghĩ gì?
Câu 6 (1,0 điểm). Theo em, bài thơ trên muốn gửi đến bạn đọc thông điệp gì?
Hướng dấn giải chi tiết
Câu 1
– Thể thơ lục bát.
– Nhân vật trữ tình trong bài thơ: Bà tôi và bà hành khất.
Câu 2
– Từ Hán Việt: Hành khất.
– Từ thuần Việt tương ứng: Ăn xin.
Câu 3
– Ở bài thơ tác giả dùng từ hành khất một cách trang trọng đã cho người đọc thấy một lối ứng xử hết sức nhân văn giữa bà tôi và người ăn xin.
– Điệp ngữ: “Lưng còng”
Câu 4
– Tác dung:
+ Làm cho câu thơ thêm sinh động, hấp dẫn, nhấn mạnh ý và gây cảm xúc mạnh cho người đọc, người nghe.
+ Khắc họa được chân dung già nua, nhọc nhằn có phần tội nghiệp của hai người bạn già.
+ Thể hiện thái độ thương yêu sâu đậm, sự đồng cảm thấu hiểu, trân trọng của người cháu với người bà và người hành khất cơ cực.
Câu 5
– Thái độ ứng xử cảm động chan chứa tình người của người bà trong bài thơ trên đã gợi cho em những suy nghĩ về tình người, lòng nhân ái của người bà đối với người ăn xin.
– Đó là nét đẹp tinh thần rất cần phải được trân trọng, nâng niu, giữ gìn và nhân lên.
Câu 6
– Biết đồng cảm, yêu thương với những người có hoàn cảnh khó khăn.
– Biết chia sẻ, giúp đỡ những người gặp số phận không may mắn trong cuộc sống
Câu hỏi mở rộng từ tác phẩm
A. CÂU HỎI NỘI DUNG – TƯ DUY – CẢM NHẬN (5 câu)
Câu 1.
Phân tích vẻ đẹp nhân hậu của người bà qua hai chi tiết:
- “cung cúc ra mời vào trong”,
- “Gạo còn hai ống chia đều thảo thơm”.
Câu 2.
Ý nghĩa biểu tượng của hình ảnh “lưng còng đỡ lấy lưng còng” là gì? Hình ảnh này gợi cho người đọc suy nghĩ gì về sự đồng cảm giữa những con người nghèo khổ?
Câu 3.
Cảm nhận của em về không gian nghệ thuật qua hình ảnh:
“Lá tre rụng xuống sân nhà
Thoảng hương nụ vối… chiều qua… cùng chiều.”
Những chi tiết ấy tạo nên sắc thái cảm xúc như thế nào?
Câu 4.
Nhà thơ đã chọn từ “hành khất” thay cho “ăn xin”. Theo em, điều đó cho thấy thái độ tình cảm nào của người viết đối với nhân vật?
Câu 5.
Hãy phân tích giá trị nhân văn của bài thơ dựa trên hành động ứng xử của người bà.
B. CÂU HỎI LIÊN HỆ – VẬN DỤNG (5 câu)
Câu 1.
Liên hệ bài thơ với một tình huống trong đời sống mà em từng chứng kiến hoặc trải qua, thể hiện lòng nhân ái giữa con người với con người.
Câu 2.
Viết đoạn văn (6–8 câu) nêu suy nghĩ của em về câu nói:
“Người nghèo nhất đôi khi lại là người giàu lòng nhân hậu nhất.”
Câu 3.
Theo em, trách nhiệm của người trẻ hiện nay trong việc giữ gìn và lan tỏa lòng nhân ái là gì?
Câu 4.
Hãy kể về một người thân trong gia đình có phẩm chất giống người bà trong bài thơ. Điều ấy có ảnh hưởng như thế nào đến em?
Câu 5.
Bài thơ gợi nhắc điều gì về văn hóa ứng xử truyền thống của người Việt? Em có thể làm gì để tiếp nối truyền thống tốt đẹp ấy?
C. CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM (5 câu)
Câu 1. Bài thơ thuộc thể thơ nào?
A. Song thất lục bát
B. Lục bát
C. Tự do
D. Năm chữ
➡ Đáp án: B
Câu 2. Từ “hành khất” thuộc loại từ nào?
A. Từ thuần Việt
B. Từ đa nghĩa
C. Từ Hán Việt
D. Từ viết tắt
➡ Đáp án: C
Câu 3. Từ thuần Việt đồng nghĩa với “hành khất” là:
A. ăn may
B. ăn xin
C. hành lễ
D. xin đểu
➡ Đáp án: B
Câu 4. Điệp ngữ được sử dụng trong câu thơ nào?
A. “Thoảng hương nụ vối…”
B. “Bà hành khất đến ngõ tôi”
C. “Lưng còng đỡ lấy lưng còng”
D. “Nhà nghèo chẳng có bao nhiêu”
➡ Đáp án: C
Câu 5. Nội dung chính của đoạn thơ là:
A. Miêu tả cảnh vật chiều quê
B. Khắc họa tình bạn thuở nhỏ
C. Ca ngợi vẻ đẹp giàu lòng nhân ái của người bà nghèo
D. Phê phán thái độ thờ ơ của người đời
➡ Đáp án: C
