Tìm hiểu tác giả tác phẩm
Tác giả Nguyễn Hoàng Sơn
- Sinh ngày 5/2/1949, quê ở Sóc Sơn, Hà Nội.
- Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam.
- Hoạt động đa dạng trong nhiều lĩnh vực: thơ, truyện, kịch thơ, phê bình – tiểu luận.
- Tác giả có phong cách thơ nhẹ nhàng, giàu cảm xúc, thường phản ánh vẻ đẹp đời sống và những suy tư nhân văn về con người.
- Giải thưởng tiêu biểu:
- Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam (1990, 1993)
- Tặng thưởng Hội Nhà văn Việt Nam (2001)
- Bông sen bạc – Liên hoan phim Việt Nam, Giải thưởng Hội Điện ảnh Việt Nam
- Hiện làm việc tại báo Tiền phong.
Tác phẩm: “Ba mét cách mặt đường”
- Thể loại: Thơ năm chữ (ngũ ngôn).
- Hoàn cảnh xuất xứ: Trích trong tập Đi giữa miền thơ của Vũ Nho (2001).
- Đề tài: Cảm nhận vẻ đẹp của mùa thu giữa đời sống hiện đại.
- Chủ đề: Tác giả muốn nhắc nhở con người đừng vô tình trước vẻ đẹp giản dị của thiên nhiên vẫn luôn hiện hữu quanh mình, dù giữa những bộn bề, vội vã của cuộc sống.
- Giá trị nội dung:
- Gợi mở một góc nhìn tinh tế về vẻ đẹp thiên nhiên đô thị.
- Phê phán sự vô tâm, hối hả khiến con người bỏ lỡ những khoảnh khắc đẹp của cuộc đời.
- Nhắc nhở về việc sống chậm, cảm nhận và trân trọng những điều giản dị.
- Giá trị nghệ thuật:
- Giọng điệu nhẹ nhàng, trầm lắng, xen chút suy tư.
- Sử dụng phép điệp cấu trúc, hình ảnh thơ gợi cảm, giàu sức gợi.
- Cách chia khổ có dụng ý nghệ thuật, tăng dần tính cảnh báo và trăn trở.
Đọc hiểu bài Ba mét cách mặt đường
Ba mét cách mặt đường
(Nguyễn Hoàng Sơn)[1]
Ba mét cách mặt đường
Vòm cây ngang cửa sổ
Thế giới riêng của gió
Vũ trụ của loài chim
Và mùa thu đến ở
Đợi mắt người trông lên…
Người đương ngồi trên xe
Mải nhìn đèn xanh đỏ
Người đương chen với người
Văng tục và cau có
Chẳng nghe lời của gió
Đâu biết gì cánh chim
Và mùa thu lần lữa
Vẫn đợi người trông lên…
Em vội gì thế em
Tìm gì mà hăm hở?
Cả một mùa thu vàng
Cho không nơi cửa sổ
Mà em chẳng đoái hoài
Mà em thường bỏ lỡ
Và ngày thu tàn úa
Rơi buồn theo vết xe…
(Dẫn theo “Đi giữa miền thơ”, Vũ Nho, NXB Văn hóa thông tin HN, 2001, T312 )
Chú thích: [1] Nguyễn Hoàng Sơn sinh ngày 5/2/1949 tại Sóc Sơn, Hà Nội, là Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam. Ông được biết đến với nhiều thể loại: thơ, truyện, kịch thơ, phê bình – tiểu luận. Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam các năm 1990, 1993, Tặng thưởng Hội Nhà văn 2001, Bông sen bạc Liên hoan phim Việt Nam, Giải thưởng Hội Điện ảnh Việt Nam. Hiện ông làm việc tại báo Tiền phong.
Thực hiện các yêu cầu:
Câu 1 (1,0 điểm). Văn bản được viết theo thể thơ gì?
Câu 2 (1,0 điểm). Theo tác giả, mùa thu đợi mọi người ở đâu?
Câu 3 (1,0 điểm). Xác định đề tài của văn bản?
Câu 4 ( 1,0 điểm). Hãy chỉ ra và phân tích tác dụng của phép điệp cấu trúc ở cuối các khổ trong bài thơ?
Câu 5 (1,0 điểm). Theo tác giả, mọi người có thái độ, cách ứng xử như thế nào trước vẻ đẹp của mùa thu? Hãy tìm trong văn bản những từ ngữ cho anh/ chị nhận thấy điều đó?
Câu 6 (1,0 điểm). Nêu thông điệp mà em nhận được từ tác phẩm?
Hướng dẫn giải chi tiết
Câu 1.
Văn bản được viết theo thể thơ: năm chữ/ ngũ ngôn.
Câu 2.
Theo tác giả, mùa thu đợi chúng ta ở: “Ba mét cách mặt đường/Vòm cây ngang cửa sổ”..
(Hoặc: trong vòm cây ngang cửa sổ, nơi cách mặt đường ba mét)
Câu 3.
Đề tài: mùa thu
Câu 4.
– Phép điệp cấu trúc: Và … thu…
– Tác dụng:
+ Tạo tính liên kết, tạo nhịp điệu (hoặc nhạc điệu) cho lời thơ ( hoặc: góp phần hình thành cấu tứ của bài thơ).
+ Nhấn mạnh, làm nổi bật vẻ đẹp, sự hữu tình của mùa thu và sự vô tình của con người.
Câu 5.
– Thái độ, cách ứng xử của mọi người: thờ ơ/ dửng dưng/ vô tình/ bàng quan/ hờ hững/ không để ý…
– Các từ ngữ trong văn bản thể hiện thái độ, cách ứng xử: chẳng nghe, đâu biết, chẳng đoái hoài, thường bỏ lỡ.
Câu 6.
Học sinh có thể đưa ra những thông điệp có ý nghĩa như:
– Vẻ đẹp của cuộc sống có trong những điều rất giản đơn và gần gũi, hãy mở rộng tâm hồn đón nhận, tận hưởng, ta sẽ thấy hạnh phúc.
– Đừng vì áp lực của cuộc sống mà để tâm hồn mình cằn cỗi, đến độ dửng dưng với những điều tuyệt vời vốn hiện hữu xung quanh ta mỗi ngày.
– Thiên nhiên vốn dĩ vẫn luôn đẹp, thơ mộng, hữu tình như thế – ngay cả nơi phố phường đông đúc; chỉ con người là hờ hững, quay lưng với vẻ đẹp của thế giới tự nhiên…
Các câu hỏi mở rộng từ tác phẩm
A. Câu hỏi nội dung – tư duy – cảm nhận (5 câu)
- Hình ảnh “ba mét cách mặt đường” có ý nghĩa gì trong việc thể hiện chủ đề bài thơ?
- Phân tích bức tranh thiên nhiên được gợi ra trong khổ thơ thứ nhất. Điều gì làm nên vẻ đẹp của mùa thu trong góc nhìn của tác giả?
- Khổ thơ thứ hai phản ánh đời sống hiện đại như thế nào? Qua đó tác giả bày tỏ thái độ gì?
- Nhân vật trữ tình xưng “em” trong khổ cuối mang hàm ý gì? Tác dụng của cách xưng hô này?
- Tại sao tác giả lại để kết thúc bài thơ bằng hình ảnh “ngày thu tàn úa / rơi buồn theo vết xe”? Ý nghĩa của hình ảnh này?
B. Câu hỏi liên hệ – vận dụng (5 câu)
- Trong cuộc sống hiện đại, em đã từng bỏ lỡ những điều đẹp đẽ xung quanh mình vì sự vội vã hay chưa? Hãy chia sẻ.
- Nếu được nhắn gửi điều gì đến những người trẻ luôn sống gấp, em sẽ nói gì? Liên hệ từ thông điệp của bài thơ.
- So sánh việc cảm nhận mùa thu của tác giả bài thơ này với cảm nhận của em về mùa thu nơi em sống.
- Theo em, làm thế nào để con người ngày nay có thể sống chậm lại và cảm nhận cuộc sống tốt hơn?
- Bài thơ có thể giúp chúng ta thay đổi thói quen nào trong đời sống hằng ngày? Liên hệ bản thân.
C. Câu hỏi trắc nghiệm (5 câu)
1. Câu thơ nào dưới đây thể hiện rõ nhất vẻ đẹp của thiên nhiên nơi phố thị?
A. Người đương chen với người
B. Đèn xanh đèn đỏ
C. Vũ trụ của loài chim
D. Văng tục và cau có
→ Đáp án: C
2. Thái độ của con người trước mùa thu được thể hiện qua những từ ngữ nào?
A. Mải nhìn, văng tục, cau có
B. Chẳng nghe, đâu biết, chẳng đoái hoài
C. Hăm hở, tìm gì
D. Tàn úa, rơi buồn
→ Đáp án: B
3. Nghệ thuật nổi bật trong bài thơ là:
A. So sánh và phóng đại
B. Ẩn dụ và chơi chữ
C. Điệp cấu trúc và hình ảnh gợi tả
D. Câu hỏi tu từ và đối lập
→ Đáp án: C
4. Không gian mùa thu được gợi lên chủ yếu ở:
A. Dưới mặt đường
B. Trong những tòa nhà cao tầng
C. Ba mét cách mặt đường – vòm cây ngang cửa sổ
D. Những dòng sông và cánh đồng
→ Đáp án: C
5. Từ “lần lữa” trong bài thơ gần nghĩa nhất với:
A. Vội vã
B. Chậm rãi – chờ đợi
C. Từ bỏ
D. Tự nhiên
→ Đáp án: B