Bàn về hiện tượng hỏa hoạn Một vấn đề nhức nhối trong xã hội hiện đại

BÀI VIẾT THAM KHẢO KHỚP DÀN Ý CHI TIẾT

Những đám lửa bừng lên, những cột khói đen cao nghi ngút, tiếng la hét thất thanh của những người bị mắc kẹt,… đó là những gì chúng ta có thể thấy khi “giặc lửa” – hỏa hoạn diễn ra. Nó như một lưỡi hái tử thần không báo trước, xảy đến trong cuộc sống của chúng ta bất cứ lúc nào. Chỉ cần một cú chập điện bắn ra tia lửa, hay việc bỏ quên bếp ga khi đang nấu, tất cả đều có thể trở thành “giặc lửa”, đem tất cả chìm vào trong biển lửa nếu ta không xử lý kịp thời. Vậy nên để đối phó với chúng, ta cần hiểu rõ bản chất và tác hại, hiện trạng và biện pháp giải quyết mà chúng ta có thể làm để ngăn hỏa hoạn xảy ra.

Lửa là sự khởi nguồn, mở đường cho sự tiến hóa của loài người từ rất xa xưa. Nó là một nguyên tố cần thiết và không thể thiếu trong cuộc sống. Thế nhưng ngược lại, khi lửa phát sinh thành hỏa hoạn, thì hậu quả của nó thật sự khôn lường. Vậy bản chất của hỏa hoạn là gì? Hỏa hoạn, hay còn được ví von với cái tên “giặc lửa”, là hiện tượng cháy nổ xảy ra ngoài ý muốn, nằm ngoài dự tính của con người, thường bắt đầu từ một nguồn lửa nhỏ nhưng có thể lan rộng và gây ra những thiệt hại lớn về tài sản và con người. Các yếu tố dẫn đến hỏa hoạn bao gồm các nguồn lửa như bật lửa, tia lửa điện; chất dễ cháy như xăng, dầu, gỗ; hoặc các điều kiện phát sinh lửa khác như nhiệt độ, nồng độ khí oxy,… Nguyên nhân gây ra hỏa hoạn gồm hai nguyên nhân chính: do các yếu tố khách quan tia lửa sét gây ra chập, cháy mạch điện; và do sự chủ quan, thiếu ý thức phòng chống cháy nổ của con người. Đáng buồn thay, hầu hết các vụ hỏa hoạn xảy ra lại đều xuất phát từ sự chủ quan, bất cẩn của chính chúng ta. Hỏa hoạn có thể xảy ra ở bất cứ đâu, trong bất kì hoàn cảnh nào nếu ta không đề phòng, cảnh giác. Thực tế những năm qua nhiều vụ hỏa hoạn lớn đã xảy ra và để lại những ám ảnh không thể quên trong trí nhớ của rất nhiều người. Đó là vụ cháy nhà trọ trong ngõ 119 Trung Kính, quận Cầu Giấy tháng 5/2024; vụ cháy chung cư mini ở Khương Hạ, Thanh Xuân tháng 9/2023; vụ cháy quán karaoke tại Bình Dương hồi tháng 9/2022; vụ cháy nhà máy Rạng Đông tháng 9/2019;… Đó chỉ là số ít trong rất nhiều vụ cháy lớn diễn ra trên cả nước trong thời gian qua, mà nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ các sự cố chập điện và ý thức phòng chống cháy nổ của con người.

Trước hết, hỏa hoạn gây ra những thiệt hại nghiêm trọng về tính mạng, sức khỏe và tài sản của con người, để lại hậu quả nặng nề cả về mặt vật chất lẫn tinh thần. Nó có thể cướp đi tính mạng của nhiều người chỉ trong một thời gian ngắn. Các vụ cháy lớn dẫn đến nhiều người thiệt mạng nguyên nhân chính thường là vì bị kẹt trong các tòa nhà hoặc do hít phải khói độc dẫn đến thiếu không khí, chết não và tử vong. Đối với những người may mắn sống sót trong hỏa hoạn, họ cũng không may mắn hơn là bao. Họ không chỉ phải hứng chịu các vết bỏng nghiêm trọng mà còn ảnh hưởng đến hệ hô hấp khi tiếp xúc khí độc từ vụ cháy. Những di chứng này có thể kéo dài và ảnh hưởng vĩnh viễn đến chất lượng cuộc sống của họ. Có những người đã phải chịu những tổn thương vĩnh viễn, bị bỏng nặng tới 90% cơ thể. Từ một người hoàn toàn khỏe mạnh, giờ đây họ phải mang những vết sẹo dị hình, dị dạng không thể chữa lành. Không chỉ bị đau đớn về mặt thể xác, những người trải qua hỏa hoạn còn bị hoảng sợ, ám ảnh về mặt tinh thần sau này, đặc biệt là khi họ phải chứng kiến những người mình thân yêu chìm trong biển lửa. Bên cạnh đó, hỏa hoạn còn gây ra những tổn thất và thiệt hại lớn về mặt tài sản của người gặp nạn. Nó có thể thiêu rụi toàn bộ tài sản của một gia đình hoặc một doanh nghiệp chỉ trong vài giờ, gây thiệt hại kinh tế lớn và đẩy nhiều người vào cảnh khốn khó. Mỗi một trận hỏa hoạn qua đi, chi phí để khắc phục sự cố sau hỏa hoạn lại là một khoản tài chính khổng lồ. Điều này không chỉ gây ra áp lực kinh tế cho những nạn nhân bị thiệt hại mà tạo ra những gánh nặng cho xã hội, cộng đồng. Chắc hẳn chúng ta vẫn còn nhớ đến hình ảnh của vụ cháy chung cư mini tại Khương Hạ năm 2022 đầy thương tâm khiến 56 người bị thiệt mạng, 37 người bị thương và thiệt hại không thể ước tính được bằng giá trị của đồng tiền. Trong số đó, có những người mất đi cả gia đình, có những bậc cha mẹ mất đi con cái, có những người anh, người chị mất đi những đứa em. Toàn bộ chung cư bị thiêu rụi hoàn toàn, những đồ đạc, tài sản chỉ còn là những đống tro tàn, xác xơ. Không chỉ những người trong vụ cháy bị ảnh hưởng, hỏa hoạn chung cư mini tại Khương Hạ còn gây ra sự hoang mang, sợ hãi, đánh vào tâm lý của cả cộng đồng.

Những vụ hỏa hoạn còn là nguyên nhân làm gia tăng mức độ ô nhiễm môi trường, từ phá hủy hệ sinh thái, ô nhiễm không khí cho đến làm suy giảm nguồn tài nguyên thiên nhiên phục vụ cho cuộc sống của con người. Hỏa hoạn diễn ra tại các khu vực đồi, núi, rừng rậm có thể thiêu rụi toàn bộ khu rừng, gây thiệt hại nghiêm trọng đến cân bằng hệ sinh học và làm mất đi nơi sống, trú ẩn và chuỗi cung ứng thức ăn của nhiều loài động vật sống hoang dã, phụ thuộc vào tự nhiên. Việc mất nguồn thức ăn và chỗ ở có thể dẫn đến sự suy giảm về số lượng của một số loài vật, thậm chí đẩy chúng vào nguy cơ bị tuyệt chủng sau này. Hỏa hoạn làm mất đi một lượng lớn nguồn tài nguyên thiên nhiên, đặc biệt là đất đai và tài nguyên rừng. Khi rừng bị thiêu rụi, đất đai sẽ bị xói mòn, khô khốc, thiếu chất dinh dưỡng và không thể canh tác do không còn cây giữ đất, chất lượng nước ngầm vì thế cũng sẽ bị ảnh hưởng theo. Không chỉ có lửa, hỏa hoạn còn tạo ra một lượng lớn khói bụi và khí độc gây ô nhiễm không khí nghiêm trọng, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh về hô hấp cho người dân sống trong khu vực bị ảnh hưởng. Từ khói bụi và khí độc thải ra, khu vực có hỏa hoạn còn có thể xuất hiện các hiện tượng thời tiết cực đoan như mưa axit, bụi mịn làm ô nhiễm nguồn đất, nguồn nước và ảnh hưởng trực tiếp đến việc sinh hoạt và an toàn sức khỏe của con người. Chắc hẳn chúng ta đều biết đến rừng Amazon – rừng nhiệt đới tạo ra khoảng 20% lượng oxy toàn cầu và thường được gọi là lá phổi xanh của hành tinh. Tuy nhiên, vụ cháy rừng tại Amazon diễn ra vào năm 2019 đã phá hủy hàng triệu hecta rừng nhiệt đới, gây thiệt hại không thể khắc phục đối với hệ sinh thái tại đây. Hàng tỷ động vật đã mất nơi sống và nhiều loài có nguy cơ tuyệt chủng. Các đám cháy rừng tại nơi đây hàng năm đã thải ra khoảng 1,5 tỷ tấn CO₂, làm thúc đẩy quá trình biến đổi khí hậu toàn cầu và hiệu ứng nhà kính – gây ra các hiện tượng thời tiết bất thường, cực đoan tại Nam Mỹ và nhiều khu vực xung quanh.

Mặc dù nguy hiểm là vậy, thế nhưng hỏa hoạn vẫn đang là mối đe dọa tiềm ẩn trong cuộc sống của chúng ta hàng ngày, hàng giờ. Thời gian qua ở nước ta, cùng với sự phát triển của nền kinh tế, dân số tại các thành thị gia tăng, tình trạng hỏa hoạn lại diễn ra càng hết sức phức tạp, khó lường. Những năm gần đây, tần suất và mức độ nghiêm trọng của các vụ hỏa hoạn đang liên tục chứng kiến sự gia tăng, đe dọa trực tiếp đến trật tự an ninh xã hội và đời sống sinh hoạt của người dân thường ngày. Sự gia tăng dân số và quá trình đô thị hóa không kèm theo sự nâng cao về cơ sở hạ tầng phòng chống hỏa hoạn đã tạo điều kiện cho các vụ cháy bùng phát nhiều hơn và với quy mô lớn hơn. Các tòa nhà cao tầng, khu công nghiệp, và các khu dân cư đông đúc khi gặp sự cố cháy nổ thường dẫn đến hậu quả nặng nề do thiếu các biện pháp phòng ngừa và ứng phó kịp thời. Trong khi đó, công nghệ cảnh báo và dập tắt hỏa hoạn ở nhiều nơi còn lạc hậu, không đáp ứng kịp thời với các tình huống khẩn cấp, nhiều nơi chỉ trang bị cho có nhằm qua mắt lực lượng kiểm tra đột xuất. Tất cả các điều này đa số đều xuất phát từ ý thức của một bộ phận người dân. Nhiều người dân hiện nay vẫn coi thường, xem nhẹ việc trang bị các công cụ phòng cháy chữa cháy, và không có kỹ năng bảo vệ an toàn cho bản thân khi hỏa hoạn xảy ra, dẫn đến các sự việc thương tâm, tiếc nuối. Hỏa hoạn không chỉ xảy ra ở miền xuôi mà còn diễn ra tại các vùng trung du, miền núi. Đối với những người ở đồng bào dân tộc thiểu số ở nơi đây, họ vẫn duy trì các thói quen du canh, du cư, dẫn đến các việc làm phá rừng, đốt nương, làm rẫy,… Chính những hành động này cũng là nguyên nhân dẫn đến những vụ hỏa hoạn, cháy rừng quy mô lớn đã xảy ra và không thể được phục hồi. Theo thống kê của Cục Cảnh sát phòng cháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ, trong 6 tháng đầu năm, toàn quốc xảy ra 2222 vụ cháy, làm chết 57 người, bị thương 45 người, thiệt hại về tài sản ước tính sơ bộ thành tiền khoảng 127,9 tỷ đồng; tăng 19,4% so với cùng kì năm trước. Các vụ cháy chủ yếu xảy ra ở các hộ gia đình, cơ sở kinh doanh không đáp ứng đủ điều kiện an toàn phòng cháy chữa cháy, gây khó khăn trong công tác cứu nạn cứu hộ. Bên cạnh đó, 125 vụ cháy rừng cũng đã diễn ra trong thời gian qua, làm thiệt hại đến 529 ha rừng.

Một số người cho rằng hỏa hoạn là sự kiện không thể tránh khỏi và không cần quá lo lắng. Họ tin rằng việc đầu tư vào phòng chống hỏa hoạn là lãng phí tài nguyên và không hiệu quả. Tuy nhiên, ý kiến này là một ý kiến hoàn toàn sai lầm, bởi vì đa số các vụ hỏa hoạn hiện nay xảy ra trong khu đô thị, tại các thành phố lớn, hay cháy rừng đều do tác động, hoặc sự bất cẩn của con người gây ra. Vậy nên, khi con người có ý thức phòng chống cháy nổ thì tỷ lệ xảy ra hỏa hoạn cũng sẽ ít đi. Hỏa hoạn không tự nhiên mà bùng phát, vậy nên ta hoàn toàn có thể tránh khỏi hỏa hoạn, bảo vệ bản thân bằng cách luôn cẩn thận khi sử dụng điện, lửa, gas và các chất có khả năng gây cháy khác, đồng thời trang bị đủ kiến thức phòng cháy chữa cháy cho bản thân mình để tránh bị ngạt khí khi có cháy nổ xảy ra. Bên cạnh đó, việc đầu tư vào các thiết bị phòng chống hỏa hoạn là một điều cần thiết và không hề lãng phí. Nó không chỉ bảo vệ tài sản, tính mạng con người mà còn bảo vệ môi trường sống, làm hạn chế tối đa hậu quả do hỏa hoạn gây ra. Ví dụ ta có thể nhận thấy rằng, việc xây dựng hệ thống cảnh báo cháy tự động đã giúp giảm thiểu thiệt hại trong nhiều vụ hỏa hoạn.

Hỏa hoạn vẫn sẽ còn tiếp tục diễn ra nếu như chúng ta không cùng nhau chung tay đề xuất và thực hiện các biện pháp nhằm giải quyết vấn đề này. Vậy nên trước hết mỗi người chúng ta hãy tăng cường công tác tuyên truyền và giáo dục cộng đồng về phòng chống hỏa hoạn thông qua việc tổ chức các chiến dịch nhằm nâng cao nhận thức về an toàn cháy nổ để đảm bảo an toàn cho tính mạng của chính mình và người thân yêu đến với quần chúng nhân dân. Mỗi tổ dân phố, thôn, xóm, buôn làng càng phải trở thành những pháo đài phòng chống hỏa hoạn. Người dân cần thiết phải tham gia các buổi tập huấn, diễn tập bắt buộc về phòng cháy chữa cháy, để hiểu đúng về cách đối phó với loại “giặc lửa” này. Thế nhưng, chỉ vậy thôi là chưa đủ, phòng, chống “giặc lửa” và diệt trừ hỏa hoạn còn là một quá trình dài, đòi hỏi cần phải có sự thay đổi từ nhận thức và hành động quyết liệt của mọi đối tượng, từ cá nhân cho đến cộng đồng. Theo đó, việc đảm bảo an toàn phòng cháy chữa cháy luôn là việc phải được làm thường xuyên, liên tục, đồng đều, rộng khắp ở các địa phương. Đối với các doanh nghiệp, cần phải chủ trương xây dựng hệ thống cảnh báo và phòng ngừa hỏa hoạn tự động tại các khu vực có nguy cơ xảy ra cháy nổ cao, lắp đặt hệ thống cảm biến nhiệt độ, báo cháy tự động tại các tòa nhà để đảm bảo an toàn cho tài sản và tính mạng của nhân viên của mình. Đối với chính phủ, cần ban hành ra các quy định, tiêu chuẩn phòng cháy chữa cháy áp dụng cho doanh nghiệp và hộ gia đình, thường xuyên kiểm tra và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm để đảm bảo an toàn cho toàn thể cộng đồng.

Hỏa hoạn vẫn luôn luôn là mối lo ngại và đe dọa đến lớn đến sự bình yên cuộc sống của con người. Vậy nên việc nâng cao nhận thức và có biện pháp phòng chống hỏa hoạn kịp thời là cực kỳ cần thiết. Mỗi chúng ta hãy luôn có ý thức rõ ràng về nguy cơ hỏa hoạn và biết cách phòng chống, ứng phó khi xảy ra. Đồng thời, hãy tuân thủ các quy định an toàn về cháy nổ và chia sẻ kiến thức về phòng chống hỏa hoạn – “giặc lửa” đến mọi người.